विचार करा, तुम्ही एका गावात राहता. तिथे तुम्ही जन्माला येऊ शकत नाही, आणि मरूही शकत नाही. ऐकायला विचित्र वाटतंय ना, पण जगात असं एक खरं गाव आहे. त्या गावाचं नाव आहे लॉन्गइयरबायन. हे गाव नॉर्वे देशात, उत्तर ध्रुवापासून अवघ्या 800 मैल अंतरावर आहे. इथे सुमारे 2000 ते 2500 लोक राहतात. हे जगातील सर्वात उत्तरेकडील कायमस्वरूपी वस्ती असलेलं गाव मानलं जातं.
या गावाबद्दल जगभर एक वाक्य प्रसिद्ध आहे, इथे मरणं बेकायदेशीर आहे. पण खरं काय आहे, हे जाणून घेतलं तर तुम्ही थक्क व्हाल.
सुरुवातीला इथेही इतर गावांसारखंच सगळं चालायचं. लोक जन्माला यायचे, मरायचे, त्यांना स्मशानात पुरलं जायचं. गावात एक छोटं स्मशानही होतं. 1918 साली इथे एक मोठी दुर्घटना घडली. स्पॅनिश फ्लू नावाच्या महाभयंकर साथीने जगात 5 कोटींहून जास्त लोकांचा जीव घेतला होता. त्या साथीचे रुग्ण या गावातल्या कोळसा खाणीत काम करणाऱ्या तरुण कामगारांपर्यंतही पोहोचले. 19 ते 28 वयोगटातील 7 तरुण कामगारांचा त्या फ्लूमुळे मृत्यू झाला. त्यांना गावातल्या स्मशानात पुरण्यात आलं. तेव्हा जमीन इतकी गोठलेली होती की कबरी खोदण्यासाठी स्फोटकांचा वापर करावा लागला.
यानंतर 1950 पर्यंत या स्मशानात एकूण 44 लोकांना पुरण्यात आलं. पण मग एक धक्कादायक गोष्ट समोर आली.
इथली जमीन वेगळी आहे, ती म्हणजे परमाफ्रॉस्ट. म्हणजे अशी जमीन जी वर्षभर, वर्षानुवर्षे गोठलेलीच असते. उन्हाळ्यात फक्त वरचा अगदी पातळ थर थोडा वितळतो, आतली जमीन कायम बर्फासारखीच राहते. अशा जमिनीत पुरलेलं शरीर कुजत नाही. ते जसं होतं तसंच राहतं. जणू निसर्गाने बनवलेला एक मोठा डीप फ्रीजच.
1950 साली शास्त्रज्ञांनी जेव्हा जुन्या कबरी तपासल्या, तेव्हा त्यांना दिसलं की 30-40 वर्षांपूर्वी पुरलेले मृतदेह अजूनही जवळपास तसेच आहेत. ते कुजलेलेच नाहीत. यापेक्षा भयंकर गोष्ट म्हणजे त्यांच्या शरीरात तो 1918 चा फ्लूचा विषाणू अजूनही जिवंत अवस्थेत असू शकतो.
1998 साली तर एक आंतरराष्ट्रीय शास्त्रज्ञांची टीम खास यासाठी या गावात आली. त्यांनी 1918 मध्ये मरण पावलेल्या 7 खाण कामगारांचे मृतदेह बाहेर काढले. पूर्ण सुरक्षेच्या कपड्यांमध्ये, एका खास तंबूत ही प्रक्रिया करण्यात आली. तपासणीत समजलं की त्या मृतदेहांमध्ये फ्लूच्या विषाणूचे अंश अजूनही शिल्लक आहेत. म्हणजे 80 वर्षांनंतरही बर्फाने त्या विषाणूला जिवंत ठेवलं होतं.
इथूनच गावाने मोठा निर्णय घेतला. 1950 पासून इथे शवपेटीत मृतदेह पुरण्यावर बंदी घालण्यात आली. आता जर कोणी गंभीर आजारी असेल, वृद्ध असेल, किंवा मृत्यू जवळ आला आहे असं वाटत असेल, तर त्याला विमानाने नॉर्वेच्या मुख्य भूमीवर पाठवलं जातं. तिथेच त्याच्यावर उपचार होतात आणि तिथेच त्याचं अंत्यसंस्कार होतात.
म्हणजेच इथे मरणं बेकायदेशीर नाही, तर इथे पुरणं बेकायदेशीर आहे. पोलीस तुम्हाला मेल्याबद्दल अटक करणार नाहीत, पण तुमचा मृतदेह इथे ठेवता येणार नाही. एवढंच काय, तर इथे जन्म घेण्यावरही अप्रत्यक्ष बंदीच आहे. कारण इथे प्रसूतीगृह नाही, नवजात बाळांसाठीची व्यवस्था नाही. त्यामुळे गर्भवती महिलांना प्रसूतीआधीच मुख्य भूमीवर पाठवलं जातं.
आणखी एक गंमत म्हणजे इथे बर्फ वितळला आणि गोठला की जमीन आतून बाहेर ढकलली जाते. याला फ्रॉस्ट हीव्हिंग म्हणतात. त्यामुळे पुरलेली शवपेटी हळूहळू वर येऊ लागते. म्हणजे तुमचे पूर्वज जमिनीतून वर येण्याचा धोका असतो. याच कारणामुळे इथलं स्मशान 2016 पासून नवीन अस्थिकलशांसाठीही बंद करण्यात आलं आहे, कारण ती जागा भूस्खलनाच्या धोक्याच्या भागात आहे.
आज या गावात एकच नियम शिल्लक आहे. तुम्हाला इथे पुरायचं असेल तर आधी अंत्यसंस्कार करून अस्थी आणाव्या लागतात, आणि त्यासाठीही सरकारची परवानगी लागते.
आता विचार करा, ज्या गावात माणूस मरू शकत नाही, जन्माला येऊ शकत नाही, तिथे लोक राहतात तरी कसे. उत्तर सोपं आहे. इथे लोक नोकरीसाठी, संशोधनासाठी, साहसासाठी येतात. इथे ध्रुवीय अस्वल माणसांपेक्षा जास्त आहेत, म्हणून गावाबाहेर जाताना बंदूक घेऊन जाणं बंधनकारक आहे. इथे 4 महिने सूर्य मावळतच नाही, आणि हिवाळ्यात 4 महिने सूर्य उगवतच नाही. इथेच जगातील सर्वात मोठं बीज भांडार, स्वालबार्ड ग्लोबल सीड व्हॉल्ट आहे, जिथे जगभरातील 13 लाखांहून जास्त प्रकारच्या बियाणं जपून ठेवली आहेत.
पण सगळ्यात मोठा धोका आता समोर येतोय, तो म्हणजे ग्लोबल वॉर्मिंग. स्वालबार्ड हे जगात सर्वात वेगाने तापणारं ठिकाण आहे. इथली परमाफ्रॉस्ट वितळू लागली तर त्या जुन्या कबरींमधील विषाणू पुन्हा बाहेर येऊ शकतात का, हा प्रश्न शास्त्रज्ञांना सतावतोय. 2016 मध्ये सायबेरियात असंच झालं होतं. बर्फ वितळल्यामुळे अँथ्रॅक्सचा विषाणू बाहेर आला आणि 2000 हून जास्त रेनडिअर मरण पावले, एका माणसाचाही मृत्यू झाला.
म्हणूनच हे गाव आज जगाला एक मोठा इशारा देतंय. निसर्गाशी खेळ केला तर निसर्ग 100 वर्षांनंतरही त्याचा हिशोब चुकता करतो.