अध्यात्म : संध्याकाळी दिवा लावताना ही चूक करू नका, घरात येतो नकारात्मकपणा, प्रदोष काळाचे खरे महत्त्व जाणून घ्या - टॉप न्यूज मराठी

अध्यात्म : संध्याकाळ झाली की घरोघरी एक वेगळेच वातावरण तयार होते. दिवसभराचा थकवा, कामाची धावपळ संपते आणि घरात दिवा लागतो. तुळशीपुढे दिवा, देवघरात आरती, अगरबत्तीचा सुगंध आणि घंटेचा आवाज, हे चित्र आपण लहानपणापासून पाहत आलो आहोत. पण ही फक्त परंपरा आहे की यामागे काही मोठे शास्त्र आहे, हे अनेकांना माहित नसते. संध्याकाळची वेळ ही दिवसातील सर्वात पवित्र वेळ मानली जाते. यालाच प्रदोष काळ असे म्हणतात.

प्रदोष काळ म्हणजे नेमके काय, हे आधी समजून घेऊ. सूर्य मावळण्याच्या आधीचे दीड तास आणि नंतरचे दीड तास, या काळाला प्रदोष काळ म्हणतात. साधारणपणे संध्याकाळी 5.30 ते 7.30 या वेळेत हा काळ येतो. या वेळेत दिवस आणि रात्र यांचा संधी काळ असतो. या काळात वातावरणात सकारात्मक ऊर्जा जास्त असते, असे शास्त्र सांगते. म्हणूनच या वेळेत पूजा, जप, आरती करण्याला विशेष महत्त्व आहे.

शंकराच्या उपासनेत प्रदोष काळाला सर्वात जास्त महत्त्व आहे. प्रदोष व्रत करणारे लोक याच वेळेत शंकराची पूजा करतात. असे मानले जाते की प्रदोष काळात भगवान शंकर कैलासावर नृत्य करतात आणि त्या वेळेत केलेली पूजा लगेच फळ देते. त्यामुळे प्रदोष दिवशीच नाही, तर रोज संध्याकाळी शंकराला बेल, पाणी आणि दिवा अर्पण केल्यास घरात सुख-शांती नांदते.

संध्याकाळी तुळशीला दिवा लावण्यामागेही मोठे कारण आहे. तुळस ही लक्ष्मीचे रूप मानली जाते. संध्याकाळी तुळशीपुढे दिवा लावल्याने घरात लक्ष्मीचा वास राहतो, नकारात्मक शक्ती घरात प्रवेश करत नाहीत. तुळशीपुढे दिवा लावताना तो दिवा घराच्या आतल्या बाजूला तोंड करून लावावा, असे सांगितले जाते. दिव्याच्या ज्योतीने घरातील अंधार आणि नकारात्मकता दूर होते.

संध्याकाळची आरती का केली जाते, याचेही शास्त्र आहे. दिवसभर घरात अनेक लोक येतात, जातात. अनेक प्रकारच्या भावना, विचार घरात येतात. आरतीच्या आवाजाने, घंटानादाने आणि कापूरच्या सुगंधाने घरातील वातावरण शुद्ध होते. कापूर जळताना त्यातून निघणारा धूर घरातील जंतू नष्ट करतो, असे आयुर्वेदातही सांगितले आहे. त्यामुळे आरती ही फक्त धार्मिक कृती नाही, तर घर शुद्ध ठेवण्याचा उपाय आहे.

आता सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे संध्याकाळी दिवा लावताना कोणत्या चुका टाळाव्यात.

पहिली चूक म्हणजे दिवा लावल्यानंतर लगेच घरातील दिवे बंद करणे किंवा अंधारात बसणे. दिवा लावल्यानंतर घरात प्रकाश असावा.

दुसरी चूक म्हणजे संध्याकाळी झोपणे. प्रदोष काळात झोपणे अशुभ मानले जाते. या वेळेत झोपल्याने आळस वाढतो आणि मनात नकारात्मक विचार येतात.

तिसरी चूक म्हणजे संध्याकाळी घरात भांडण करणे, मोठ्याने ओरडणे. या पवित्र वेळेत घरात शांतता असावी.

चौथी चूक म्हणजे दिवा लावताना केस मोकळे सोडणे किंवा अंघोळ न करता दिवा लावणे. दिवा लावण्यापूर्वी हात-पाय धुवून, स्वच्छ कपडे घालून दिवा लावावा.

पाचवी चूक म्हणजे दिवा विझवणे. दिवा स्वतःहून विझू द्यावा, फुंक मारून विझवू नये.

संध्याकाळी काय करावे, हेही शास्त्रात सांगितले आहे. संध्याकाळी देवाचे नाव घ्यावे, घरातील सर्वांनी एकत्र बसून आरती करावी, लहान मुलांना देवाचे श्लोक शिकवावेत. या वेळेत केलेला जप, नामस्मरण याचे फळ कितीतरी पटीने जास्त मिळते, असे मानले जाते.

आजच्या धावपळीच्या आयुष्यात अनेकांना संध्याकाळी पूजा करायला वेळ मिळत नाही. पण फक्त 10 मिनिटे काढून तुळशीपुढे दिवा लावणे, देवघरात एक अगरबत्ती लावणे आणि मनातल्या मनात देवाचे नाव घेणे, एवढे जरी केले तरी घरात सकारात्मकता येते. दिवसभराचा ताण कमी होतो आणि रात्री शांत झोप लागते.