पर्यटन विशेष : गोकर्ण हे कर्नाटकातील उत्तर कन्नड जिल्ह्यातील एक प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आणि समुद्रकिनाऱ्यांचे गाव आहे. येथील महाबळेश्वर मंदिर हे दक्षिण काशी म्हणून ओळखले जाते. गोकर्ण म्हणजे गाईचा कान. या ठिकाणचा आकार गाईच्या कानासारखा असल्यामुळे त्याला गोकर्ण असे नाव पडले असे सांगितले जाते.
आध्यात्मिक महत्त्व
महाबळेश्वर मंदिर हे भगवान शंकराचे अतिशय जागृत मंदिर मानले जाते. येथील शिवलिंगाला आत्मलिंग असे म्हणतात. हे शिवलिंग जमिनीच्या आत असून त्याचे दर्शन घेण्यासाठी भाविकांना खाली वाकून हाताने स्पर्श करावा लागतो. महाशिवरात्रीला येथे मोठी यात्रा भरते. हजारो भाविक देशभरातून दर्शनासाठी येतात. गोकर्णला गेल्यानंतर महाबळेश्वराचे दर्शन घेतल्याशिवाय यात्रा पूर्ण होत नाही असे मानले जाते. येथे पितृश्राद्ध आणि पिंडदानासाठीही लोक मोठ्या संख्येने येतात. त्यामुळे गोकर्णला दक्षिणेची काशी असेही म्हटले जाते.
भौगोलिक महत्त्व
गोकर्ण हे अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले आहे. एका बाजूला डोंगर, दुसऱ्या बाजूला समुद्र आणि मध्ये नारळीच्या बागा यामुळे हे गाव खूप सुंदर दिसते. येथील ओम बीचचा आकार ओम सारखा असल्यामुळे तो जगभर प्रसिद्ध आहे. कुडले बीच, हाफ मून बीच, पॅराडाईज बीच हे बीच ट्रेक करून फिरता येतात. गोकर्ण हे गोव्यापासून जवळ असल्यामुळे पर्यटक गोवा आणि गोकर्ण एकत्र फिरतात. येथील हवामान वर्षभर आल्हाददायक असते. ऑक्टोबर ते मार्च हा काळ फिरण्यासाठी सर्वात उत्तम मानला जातो.
पौराणिक कथा
गोकर्णच्या महाबळेश्वर मंदिरामागे रावणाची प्रसिद्ध कथा सांगितली जाते. रावणाने भगवान शंकराची घोर तपश्चर्या केली. त्याच्या तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन शंकराने त्याला आत्मलिंग दिले. हे आत्मलिंग जिथे ठेवले जाईल तिथेच ते स्थिर होईल असे सांगितले होते. रावण ते लिंग घेऊन लंकेकडे निघाला. त्यावेळी देवांनी गणपतीला पाठवले. गणपतीने ब्राह्मण मुलाचे रूप घेऊन रावणाला फसवले. रावणाला संध्याकाळची पूजा करायची असल्यामुळे त्याने ते लिंग गणपतीकडे दिले. गणपतीने ते लिंग गोकर्ण येथे जमिनीवर ठेवले. रावणाने ते उचलण्याचा खूप प्रयत्न केला पण ते हलले नाही. त्यामुळे त्या शिवलिंगाला महाबळेश्वर म्हणजे महाबळ असलेले ईश्वर असे नाव पडले. रावणाने रागाने लिंगावर मारलेले ठसे आजही मंदिरात दिसतात असे सांगितले जाते.
कसे पोहोचायचे
पुण्यातून गोकर्णचे अंतर सुमारे 480 ते 500 किलोमीटर आहे. पुण्यातून गोकर्णला जाण्यासाठी रस्ते, रेल्वे आणि बस या तिन्ही सुविधा उपलब्ध आहेत.
रस्ते मार्ग
पुणे - सातारा - कोल्हापूर - बेळगाव - धारवाड - हुबळी - कुमठा - गोकर्ण असा मार्ग आहे. स्वतःच्या गाडीने गेल्यास सुमारे 10 ते 11 तास लागतात. पुण्यातून गोकर्णला रात्रीच्या स्लीपर बसही जातात. स्वारगेट आणि शिवाजीनगर येथून खाजगी बस मिळतात.
रेल्वे मार्ग
गोकर्णचे जवळचे रेल्वे स्टेशन गोकर्ण रोड आहे. ते गावापासून सुमारे 10 किलोमीटर अंतरावर आहे. पुण्यातून मडगावकडे जाणाऱ्या अनेक गाड्या गोकर्ण रोडला थांबतात. कुमठा आणि अंकोला ही जवळची स्टेशन आहेत. स्टेशनवरून रिक्षा आणि बसने गोकर्णला जाता येते.
विमान मार्ग
गोकर्णला जवळचा विमानतळ गोव्यातील दाबोलीम आणि मंगळूर आहे. दाबोलीम विमानतळावरून गोकर्ण सुमारे 140 किलोमीटर आहे. तिथून टॅक्सी किंवा बसने येता येते.
राहण्याच्या सुविधा
गोकर्णमध्ये सर्व प्रकारच्या राहण्याच्या सुविधा आहेत. मंदिराजवळ स्वस्त धर्मशाळा आणि लॉज मिळतात. एका रात्रीचे भाडे 800 ते 1500 रुपयांपासून सुरू होते. समुद्रकिनाऱ्याजवळ कॉटेज, होमस्टे आणि रिसॉर्ट आहेत. कुडले बीच आणि ओम बीचवर शॅकमध्ये राहण्याची सोय आहे. महाशिवरात्री आणि सुट्टीच्या दिवशी गर्दी जास्त असते त्यामुळे आधी बुकिंग करणे चांगले.
खाण्यापिण्याच्या सुविधा
गोकर्णमध्ये दक्षिण भारतीय आणि उत्तर भारतीय दोन्ही प्रकारचे जेवण मिळते. मंदिराजवळील हॉटेलमध्ये शुद्ध शाकाहारी जेवण मिळते. इडली, डोसा, वडा, सांबार भात, थाळी हे पदार्थ प्रसिद्ध आहेत. समुद्रकिनाऱ्यावर अनेक कॅफे आहेत. तिथे इटालियन, कॉन्टिनेंटल आणि सीफूड मिळते. नारळ पाणी, सोलकढी आणि ताजे मासे येथे आवर्जून चाखले जातात. शाकाहारी लोकांसाठी मंदिर परिसरात उत्तम सोय आहे.
पुण्यातून जायचे असेल तर दोन दिवसांची ट्रिप पुरेशी होते. पहिल्या दिवशी महाबळेश्वर मंदिर, गणपती मंदिर आणि गोकर्ण गाव फिरावे. दुसऱ्या दिवशी ओम बीच, कुडले बीच आणि पॅराडाईज बीचचा ट्रेक करावा. आध्यात्मिक शांतता आणि समुद्राची मजा एकाच ठिकाणी हवी असेल तर गोकर्ण महाबळेश्वर हे सर्वात उत्तम ठिकाण आहे.