तुमचे मूल जास्तच खोडकर आहे की त्याला हायपर ऍक्टिव्हिटीचा त्रास आहे, पालकांनो ही लक्षणे दुर्लक्ष करू नका नाहीतर पुढे होईल मोठा पश्चाताप, वेळेत उपचार गरजेचे - टॉप न्यूज मराठी

तुमचे मूल एका जागी शांत बसत नाही का. त्याला सारखे इकडे तिकडे पळायचे असते का. एक काम सोडून दुसऱ्या कामाकडे जातो का. अभ्यास करताना 5 मिनिटे पण लक्ष लागत नाही का. शिक्षक नेहमी तक्रार करतात का, तुमचे मूल खूपच खोडकर आहे, वर्गात शांत बसत नाही.

जर तुमचे उत्तर हो असे असेल, तर ही गोष्ट हलक्यात घेऊ नका. कारण आजकाल लहान मुलांमध्ये हायपर ऍक्टिव्हिटीचे प्रमाण खूप वेगाने वाढत आहे. आधी वाटायचे, मूल खोडकर आहे, मोठे झाले की आपोआप शांत होईल. पण आता डॉक्टर सांगतात, काही मुलांमध्ये ही फक्त खोडकरपणा नसतो, तर हा एक मानसिक आणि मेंदूशी संबंधित त्रास असतो. त्याला इंग्रजीमध्ये एडीएचडी म्हणतात. वेळेत ओळखले नाही, तर मुलाचे शिक्षण, त्याचे भविष्य, त्याचे आयुष्य सगळेच बिघडू शकते.

मुलांमध्ये हायपर ऍक्टिव्हिटी का वाढते आहे

पूर्वी मुले मैदानात खेळायची, मातीत खेळायची, झाडावर चढायची. त्यांची ऊर्जा मैदानात खर्च व्हायची. आता मुले घरात बंद झाली आहेत. दिवसभर मोबाईल, टीव्ही, व्हिडिओ गेम. मुलांच्या हातात वयाच्या 2 ऱ्या वर्षीच मोबाईल येतो. मोबाईलच्या वेगवान व्हिडिओमुळे मुलांच्या मेंदूला शांत बसण्याची सवयच लागत नाही. त्याला सतत काहीतरी नवीन हवे असते.

दुसरे कारण म्हणजे खाणे. चिप्स, कुरकुरे, चॉकलेट, कोल्ड्रिंक, जास्त साखर असलेले पदार्थ. या पदार्थांमुळे मुलांच्या शरीरात जास्त ऊर्जा तयार होते, पण ती ऊर्जा योग्य ठिकाणी खर्च होत नाही. त्यामुळे मूल जास्तच चंचल होते.

तिसरे कारण म्हणजे पालकांकडे वेळ नाही. आई-वडील दोघेही नोकरीला, मुलाकडे लक्ष द्यायला वेळ नाही. मूल एकटे पडते, त्याला लक्ष वेधून घ्यायचे असते, म्हणून ते जास्तच खोडकरपणा करते. त्याला वाटते, मी शांत बसलो तर कोणी माझ्याकडे पाहणारच नाही, मी खोडकरपणा केला तरच आई-बाबा माझ्याकडे पाहतील.

हायपर ऍक्टिव्हिटीची लक्षणे कोणती, खोडकरपणा आणि आजार यातला फरक ओळखा

प्रत्येक खोडकर मूल हायपर ऍक्टिव्ह नसते. खोडकर मूल थोड्या वेळाने शांत होते, पण हायपर मुलाला शांत बसताच येत नाही. ही लक्षणे 6 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ दिसत असतील, तर नक्की लक्ष द्या.

मूल एका जागी 5 मिनिटे पण शांत बसत नाही, सारखे हात-पाय हलवत राहते.

एखादी गोष्ट सांगितली की अर्धवट ऐकते, पूर्ण ऐकून घेत नाही.

अभ्यासात लक्ष लागत नाही, होमवर्क विसरते, वस्तू हरवते.

एक खेळ सोडून दुसरा, एक काम सोडून दुसरे, सतत बदलत राहते.

इतर मुलांशी भांडते, नंबर येईपर्यंत वाट पाहू शकत नाही, मधेच बोलते.

शिक्षक सांगतात तरी ऐकत नाही, स्वतःला इजा होईल असेही वागते, जसे की उंचावरून उडी मारणे, धावत्या गाडीसमोर जाणे.

जर तुमच्या मुलात अशी 5 ते 6 लक्षणे दिसत असतील, तर त्याला नुसते खोडकर म्हणून सोडून देऊ नका.

पालकांची सगळ्यात मोठी चूक कोणती

मूल जास्त खोडकर असेल की पालक त्याला मारतात, ओरडतात, इतर मुलांशी तुलना करतात. बघ शेजारचा सोहम किती शांत बसतो, तू का असा करतोस. या तुलनेमुळे मूल अजूनच चिडते, अजूनच खोडकर होते. त्याचा आत्मविश्वास कमी होतो. त्याला वाटते, मी वाईट आहे, माझ्यावर कोणी प्रेम करत नाही.

दुसरी चूक म्हणजे मुलाला शांत करण्यासाठी मोबाईल देणे. मूल रडले, त्रास दिला की आई मोबाईल देते. मोबाईल मिळाला की मूल शांत बसते. पण ही शांतता खरी नाही. मोबाईलमुळे त्याचा त्रास अजूनच वाढतो.

तिसरी चूक म्हणजे डॉक्टरकडे न जाणे. लोक काय म्हणतील, माझ्या मुलाला वेड लागले आहे का, असे वाटून पालक डॉक्टरकडे जात नाहीत. पण हा वेडेपणा नाही. हा मेंदूच्या विकासाशी संबंधित त्रास आहे. वेळेत उपचार घेतले तर मूल पूर्णपणे सामान्य होऊ शकते.

पालकांनी काय करावे, यावर 7 सोपे आणि खात्रीशीर उपाय

1. मुलाला रोज 1 तास मैदानात खेळू द्या

हायपर मुलाची ऊर्जा खूप जास्त असते. ती ऊर्जा जर मैदानात खर्च झाली नाही, तर ती घरात खोडकरपणातून बाहेर येते. त्यामुळे रोज सकाळी किंवा संध्याकाळी मुलाला सायकल चालवणे, धावणे, फुटबॉल, कबड्डी, पोहणे, असे खेळ खेळू द्या. मैदानात खेळल्याने त्याचा मेंदू शांत होतो आणि रात्री झोप पण चांगली लागते.

2. मोबाईल आणि टीव्ही पूर्णपणे कमी करा

5 वर्षाखालील मुलाला मोबाईल अजिबात देऊ नका. मोठ्या मुलाला दिवसातून फक्त अर्धा तास मोबाईल द्या. जेवताना, झोपताना मोबाईल नकोच. मोबाईलऐवजी त्याला गोष्टीची पुस्तके, चित्र काढणे, मातीची खेळणी द्या. सुरुवातीला मूल रडेल, त्रास देईल, पण 10 दिवसांत त्याला सवय लागेल.

3. मुलाचे जेवण सुधारा

साखर, चॉकलेट, कोल्ड्रिंक, पॅकेटचे पदार्थ कमी करा. त्याऐवजी घरचे साधे जेवण द्या. दूध, अंडी, कडधान्य, हिरव्या भाज्या, फळे द्या. रात्री झोपण्याआधी चॉकलेट किंवा गोड पदार्थ देऊ नका. पोट चांगले तर मेंदू चांगला.

4. एकावेळी एकच सूचना द्या

हायपर मुलाला एकदम 4 कामे सांगू नका. आधी अभ्यास कर, मग हात धू, मग जेव, मग झोप. असे सांगितले की मूल गोंधळते. त्याऐवजी एकच सांगा. बाळा, आधी फक्त हात धू. ते झाले की मग दुसरे सांगा. छोट्या छोट्या सूचना दिल्या की मूल ऐकते.

5. मुलाला ओरडू नका, त्याला समजून घ्या

मूल खोडकरपणा करत असेल तर त्याला मारू नका. त्याच्या डोळ्यात बघून शांतपणे बोला. बाळा, मला माहिती आहे तुला शांत बसायला त्रास होतो, पण आपण प्रयत्न करूया. असे बोलल्याने मूल तुम्हाला शत्रू नाही, मित्र समजते. मूल चांगले वागले तर लगेच त्याचे कौतुक करा. शाब्बास, आज तू 10 मिनिटे शांत बसलास, खूप छान. या कौतुकाने मूल अजून चांगले वागायला शिकते.

6. रोजचा दिनक्रम पक्का ठेवा

झोपण्याची, उठण्याची, खाण्याची, अभ्यासाची वेळ रोज एकच ठेवा. हायपर मुलांना वेळेचे बंधन खूप गरजेचे असते. दिनक्रम ठरलेला असेल तर मेंदूला सवय लागते आणि मूल आपोआप शांत होते.

7. वेळेत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या

जर वरील उपाय करूनही 2 ते 3 महिन्यात फरक पडत नसेल, तर बालरोग तज्ञ किंवा मानसोपचार तज्ञांकडे नक्की जा. डॉक्टर मुलाचे योग्य निदान करतील. गरज असेल तर थोडे समुपदेशन किंवा औषधे देतील. औषधांना घाबरू नका. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घेतलेले औषध मुलाला नुकसान करत नाही, तर त्याला शाळेत लक्ष द्यायला मदत करते.

शिक्षकांना पण सांगा

मुलाचा त्रास फक्त घरीच नाही, शाळेत पण असतो. त्यामुळे शिक्षकांशी बोला. माझ्या मुलाला थोडा त्रास आहे, त्याला थोडा वेळ द्या, असे सांगा. शिक्षकांनी समजून घेतले तर मूल शाळेत पण सुधारते. शिक्षकांनी मुलाला वर्गात पुढे बसवले, त्याला छोटी छोटी जबाबदारी दिली, तर त्याला खूप फायदा होतो.

शेवटी पालकांसाठी एकच गोष्ट

तुमचे मूल वाईट नाही. ते मुद्दाम त्रास देत नाही. त्याला शांत बसता येत नाही, म्हणून ते असा वागते. त्याला तुमच्या माराची नाही, तर तुमच्या प्रेमाची आणि समजुतीची गरज आहे. आज तुम्ही त्याला समजून घेतले, तर उद्या तो तुमचे नाव मोठे करेल.

 वरील माहिती सामान्य आरोग्य आणि बालमानसशास्त्र यावर आधारित आहे. तुमच्या मुलात अशी लक्षणे जास्त प्रमाणात दिसत असतील तर बालरोग तज्ञांचा किंवा मानसोपचार तज्ञांचा सल्ला नक्की घ्या.