पर्यटन विशेष : सोन्याची जेजुरी ! भंडाऱ्याची उधळण पाहिली नाही तर काय पाहिले, जाण्यापूर्वी ही माहिती नक्की वाचा - टॉप न्यूज मराठी

पुण्यापासून फक्त 50 किलोमीटरवर अशी एक जागा आहे, जिथे गेल्यावर अख्खा डोंगर सोन्यासारखा पिवळा दिसतो. हवेत हळद आणि भंडाऱ्याचा वास असतो आणि सगळीकडे येळकोट येळकोट जय मल्हार चा गजर ऐकू येतो. ती जागा म्हणजे जेजुरी, जिला लोक सोन्याची जेजुरी असेही म्हणतात. जर तुम्हाला एका दिवसाची ट्रिप करायची असेल, देवदर्शन करायचे असेल किंवा महाराष्ट्राची खरी लोकसंस्कृती अनुभवायची असेल, तर जेजुरीपेक्षा भारी जागा नाही.

जेजुरी कुठे आहे आणि कसे जावे

जेजुरी पुणे जिल्ह्यात आहे. पुण्यातून जेजुरीला दर 15 ते 20 मिनिटांनी बस मिळते. पुणे - सासवड मार्गे जेजुरीला पोहोचायला दीड तास लागतो. स्वतःच्या गाडीने जात असाल तर पुणे - सोलापूर हायवेने जाणे सर्वात सोपे आहे. मुंबईवरून येणाऱ्यांना पुणे मार्गे यावे लागते, मुंबईपासून जेजुरी जवळपास 180 किलोमीटर आहे. जेजुरीला रेल्वे स्टेशनही आहे, तिथे अनेक पॅसेंजर गाड्या थांबतात. स्टेशनवरून मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी ऑटो आणि जीप सहज मिळतात.

जेजुरीचे आध्यात्मिक महत्त्व आणि खंडोबाची कथा

जेजुरीचे आध्यात्मिक महत्त्व फक्त एका मंदिरापुरते मर्यादित नाही, हा महाराष्ट्रातील कोट्यवधी लोकांच्या श्रद्धेचा केंद्रबिंदू आहे. इथले मुख्य दैवत म्हणजे खंडोबा, ज्यांना मल्हारी मार्तंड, म्हाळसाकांत आणि जेजुरीचा राजा असेही म्हणतात. खंडोबाला भगवान शंकराचेच एक रूप मानले जाते. असे सांगितले जाते की जेव्हा पृथ्वीवर राक्षसांचा अत्याचार वाढला होता, तेव्हा भगवान शंकराने खंडोबाच्या रूपात अवतार घेतला होता. जेजुरीच्या जवळच मणि आणि मल्ल नावाच्या दोन राक्षसांनी खूप हैदोस घातला होता. ते ऋषीमुनींना यज्ञ करू देत नव्हते आणि गावकऱ्यांना त्रास देत होते. तेव्हा देवांच्या प्रार्थनेवरून भगवान शंकराने मल्हारीच्या रूपात जन्म घेतला. त्यांनी सात दिवस घनघोर युद्ध केले आणि शेवटी मणि आणि मल्ल यांचा वध केला. यामुळेच खंडोबाला मणि-मल्लाचा वध करणारा देव असे म्हटले जाते. मल्ल मरताना त्याने वरदान मागितले की माझे नाव तुझ्या नावासोबत नेहमी घेतले जावे, म्हणून आजही भक्त येळकोट येळकोट जय मल्हार असे म्हणतात. खंडोबाच्या दोन पत्नी मानल्या जातात, म्हाळसा आणि बानाई. म्हाळसाला धनगर समाजाची मुलगी आणि बानाईला बंजारा समाजाची मुलगी मानले जाते. या कथेचा संदेश हाच आहे की देव जात-पात पाहत नाही, भक्ताची श्रद्धाच सर्वात मोठी असते. म्हणूनच जेजुरीत प्रत्येक जाती-धर्माचे लोक एकत्र येऊन दर्शन घेतात. लोक इथे नवस मागायला येतात. लग्न असो, मूल होणे असो, नवीन नोकरी असो किंवा नवीन गाडी असो, सगळ्यात आधी लोक जेजुरीला येऊन खंडोबाला हळद लावतात. इथे भंडारा म्हणजे हळद वाहणे हाच सर्वात मोठा प्रसाद मानला जातो. जेव्हा भक्त देवावर भंडारा उधळतात, तेव्हा अख्खा मंदिर परिसर सोन्यासारखा पिवळा होऊन जातो, म्हणूनच या जागेला सोन्याची जेजुरी असे म्हणतात.

जेजुरीचे मुख्य मंदिर आणि 400 पायऱ्या

जेजुरीत दोन मुख्य गड आहेत, एक कडेपठार आणि दुसरा गडकोट. बहुतेक लोक गडकोट असलेल्या मुख्य मंदिरात जातात. मंदिरापर्यंत पोहोचण्यासाठी जवळपास 400 पायऱ्या चढाव्या लागतात. पायऱ्यांच्या दोन्ही बाजूला पूजेचे साहित्य, प्रसाद, भंडारा, नारळ आणि फुलांची दुकाने असतात. चढताना थकवा जाणवत नाही कारण सगळीकडे भक्तांची गर्दी, ढोल ताशे आणि येळकोटचा गजर चालू असतो. वर गेल्यावर मोठी दीपमाळ, ऐतिहासिक तोफा आणि भव्य मंदिर दिसते. मंदिराचे बांधकाम खूप जुने आणि दगडांचे आहे. मंदिराच्या आत खंडोबाच्या मूर्तीसोबत म्हाळसा आणि बानाईच्या मूर्तीही आहेत. दर्शन झाल्यावर लोक मंदिराच्या मागच्या बाजूने अख्ख्या जेजुरी शहराचा नजारा पाहतात, जो खूप सुंदर दिसतो.

सोमवती अमावस्या आणि भंडाऱ्याची उधळण कधी असते

जेजुरीत सर्वात मोठा उत्सव सोमवती अमावस्येला असतो. या दिवशी लाखो भक्त जेजुरीला येतात. या दिवशी मंदिरात भंडाऱ्याची इतकी उधळण होते की दूरून पाहिले तर सोन्याचा पाऊस पडतोय असेच वाटते. याशिवाय चंपाषष्ठी, मार्गशीर्ष महिन्यातील सोमवार आणि दसऱ्याला सुद्धा इथे खूप गर्दी असते. जर तुम्ही पहिल्यांदाच जात असाल तर सोमवती अमावस्येला जाणे टाळा, कारण त्या दिवशी प्रचंड गर्दी असते. शांत दर्शनासाठी सामान्य रविवार किंवा सोमवार हा दिवस सर्वात चांगला असतो.

जेजुरीला कधी जावे, सर्वात चांगली वेळ कोणती

जेजुरीला जाण्यासाठी सर्वात चांगला काळ ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी हा आहे. या काळात हवा थंड आणि छान असते, पायऱ्या चढणे सोपे जाते. जून ते सप्टेंबरमध्ये पावसाळ्यातही जेजुरी खूप हिरवीगार दिसते, पण पायऱ्या निसरड्या होऊ शकतात. उन्हाळ्यात दुपारी पायऱ्या चढणे अवघड होते, म्हणून उन्हाळ्यात सकाळी 7 वाजेच्या आधी किंवा संध्याकाळी 4 नंतर जावे.

जेजुरीला जाताना सोबत काय ठेवावे

सोबत पाण्याची बाटली नक्की ठेवा, कारण पायऱ्या चढताना तहान लागते. हलक्या आणि आरामदायक चपला किंवा सँडल घाला. वयस्कर लोकांसोबत जात असाल तर काठी सोबत ठेवणे चांगले राहते. प्रसादासाठी घरून नारळ, भंडारा आणि फुले घेऊन जाऊ शकता, तसे तिथेही सगळे मिळते. कॅश सोबत ठेवा, कारण वर नेटवर्कचा प्रॉब्लेम येऊ शकतो. लहान मुलांना घेऊन जात असाल तर त्यांची टोपी आणि पाण्याची विशेष काळजी घ्या.

जेजुरीत जेवण आणि राहण्याची सोय

जेजुरीत मंदिराच्या आसपास अनेक छोटी हॉटेल्स आहेत, जिथे मिसळ पाव, वडा पाव, भाकरी पिठले आणि महाराष्ट्रीयन थाळी सहज मिळते. जर रात्र थांबायचे असेल तर जेजुरीत भक्त निवास आणि छोटे लॉज मिळतात. जास्त सोय हवी असेल तर पुणे किंवा सासवडला थांबणे चांगले राहते. एका दिवसात जेजुरी फिरून पुण्याला परत येणे सर्वात सोपे असते.

जेजुरीच्या जवळ फिरण्यासारखी ठिकाणे

जेजुरीपासून फक्त 15 किलोमीटरवर सासवडमध्ये पुरंदर किल्ला आहे. जेजुरीपासून जवळपास 25 किलोमीटरवर मोरगावचे मयुरेश्वर मंदिर आहे, जे अष्टविनायकांपैकी एक आहे. वेळ असेल तर वीर धरण आणि कडेपठार नक्की पाहा. कडेपठारवरून सूर्यास्ताचा नजारा खूपच सुंदर दिसतो.

जेजुरीला जाण्यापूर्वी या चुका करू नका

अनेक लोक पाणी न घेता पायऱ्या चढतात आणि मधेच थकून जातात. अनेक लोक सोमवती अमावस्येला कोणतेही प्लॅनिंग न करता जातात आणि गर्दीत अडकतात. दर्शनाच्या वेळी खिसा आणि मोबाईलची काळजी घ्या. मंदिरात फोटो काढताना तिथल्या नियमांचे पालन करा.

डिस्क्लेमर : ही माहिती सामान्य पर्यटन माहितीसाठी दिली आहे. मंदिराच्या दर्शनाची वेळ, उत्सवाची तारीख आणि प्रवास खर्च वेळेनुसार बदलू शकतात. प्रवासाला जाण्यापूर्वी स्थानिक माहिती नक्की तपासून घ्या.