पर्यटन विशेष : ऑक्टोबर महिना म्हणजे पुण्यात कडक ऊन, घाम आणि उकाडा. अशा वेळी पुणेकरांना कुठेतरी थंड, हिरवागार आणि गर्दीपासून दूर जायचे असते. महाबळेश्वर, लोणावळा सगळे करून झाले असेल तर यावेळी तुमच्यासाठी एक अनोखी जागा आहे, ती म्हणजे कोयना जंगलातील वासोटा किल्ला आणि जंगल सफारी. हा ट्रेक म्हणजे फक्त किल्ला पाहणे नाही, तर कोयना व्याघ्र प्रकल्पाच्या घनदाट जंगलात हरवून जाण्याचा एक थरारक अनुभव आहे.
वासोटा कुठे आहे -
वासोटा किल्ला सातारा जिल्ह्यातील कोयना अभयारण्यात आहे. पुण्यापासून साधारण 180 ते 200 किलोमीटर अंतरावर आहे. या किल्ल्याला व्याघ्रगड असेही म्हणतात. हा किल्ला चारही बाजूंनी घनदाट जंगलाने आणि कोयना धरणाच्या बॅकवॉटरने वेढलेला आहे. त्यामुळे इथे थेट गाडीने जाता येत नाही. आधी जंगल सफारी, मग बोटिंग आणि मग ट्रेक असा हा तीन थर असलेला प्रवास आहे.
ऑक्टोबरमध्ये वासोटाला का जावे -
ऑक्टोबरमध्ये कोयना धरण 90 टक्के भरलेले असते. त्यामुळे बॅकवॉटरचा निळाशार तलाव बघण्यासारखा असतो. पावसाळा नुकताच संपलेला असल्याने संपूर्ण जंगल हिरवेगार झालेले असते. झाडांवर नवीन पालवी, जमिनीवर शेवाळ आणि हवेत मातीचा सुगंध असतो. ऑक्टोबर हीटमध्ये पुण्यात 35 डिग्री तापमान असताना इथे तापमान 22 ते 25 डिग्री असते. सकाळी संपूर्ण जंगलावर धुक्याची चादर असते, जी हळूहळू बोट पुढे गेल्यावर दूर होते, हा नजारा शब्दात सांगणे कठीण आहे.
जंगल सफारी आणि बोटिंगचा थरार -
तुमचा प्रवास सुरू होतो बामणोली गावातून. बामणोली हे कोयना धरणाच्या काठावर असलेले छोटेसे गाव आहे. इथून तुम्हाला वनविभागाची परवानगी घ्यावी लागते. सकाळी 7 वाजता पहिली बोट सुटते. बोटीने साधारण एक ते दीड तास प्रवास करून तुम्हाला मेट इंदवली या ठिकाणी सोडले जाते. हा बोटीचा प्रवास हाच या ट्रिपचा हायलाईट आहे.
दोन्ही बाजूला उंच सह्याद्रीच्या रांगा, मधोमध निळे पाणी, पाण्यात दिसणारे पक्षी, कधीतरी पाणी पिण्यासाठी आलेले भेकर किंवा वानरांचा कळप दिसतो. बोटीचा आवाज सोडला तर संपूर्ण शांतता असते. ऑक्टोबरमध्ये पाणी स्वच्छ असल्याने पाण्यातील मासे देखील दिसतात. अनेकवेळा या जंगलात वाघ, बिबट्या, अस्वल, गवा यांचा वावर असतो, त्यामुळे वनविभागाचा गाईड सोबत असणे बंधनकारक आहे.
ट्रेकचा अनुभव -
मेट इंदवलीवरून वासोटा किल्ल्यापर्यंत साधारण 4 ते 5 किलोमीटरचा ट्रेक आहे. हा ट्रेक मध्यम स्वरूपाचा आहे. सुरुवातीला घनदाट जंगल, मोठमोठी झाडे, त्यांच्या मुळांनी तयार झालेल्या नैसर्गिक पायऱ्या, वाटेत लागणारे छोटे ओढे आणि त्यावरून जाणे असा प्रवास आहे. वाटेत तुम्हाला प्राचीन वृक्ष, दुर्मिळ फुलपाखरे आणि अनेक प्रकारचे पक्षी दिसतील.
किल्ल्यावर पोहोचल्यावर तुम्हाला बाबू कडा नावाचा एक प्रचंड कडा दिसतो. या कड्यावरून कोयना बॅकवॉटरचा जो व्यू दिसतो तो आयुष्यभर लक्षात राहील असा आहे. किल्ल्यावर जुन्या वाड्यांचे अवशेष, पाण्याची टाकी आणि महादेवाचे मंदिर आहे. हा किल्ला शिवाजी महाराजांनी जिंकला होता आणि नंतर ताई तेलीण नावाच्या पराक्रमी स्त्रीने तो दीर्घकाळ लढवला होता, असा इतिहास सांगितला जातो.
पुणेकरांसाठी प्लॅन कसा करावा -
पुण्यातून पहाटे 3 वाजता निघाल्यास सकाळी 7 वाजेपर्यंत बामणोलीला पोहोचता येते. पुणे ते बामणोली - सातारा, महाबळेश्वर मार्गे जाता येते.
राहण्याची सोय - बामणोलीमध्ये एमटीडीसीचे रिसॉर्ट आणि स्थानिक लोकांची होम स्टे आहे. एक दिवस आधी बुकिंग करून जाणे चांगले.
खाण्याची सोय - गावात झणझणीत मिसळ आणि भाकरी पिठलं मिळते, पण ट्रेकसाठी सोबत पाणी आणि बिस्किटे ठेवा.
परवानगी - कोयना अभयारण्य असल्याने वनविभागाची ऑनलाईन किंवा ऑफलाईन परवानगी घ्यावी लागते. सकाळी 7 ते दुपारी 2 या वेळेतच ट्रेकला परवानगी असते. पाच जणांचा एक गट आणि एक गाईड असा नियम आहे.
खर्च - बोटीचा खर्च साधारण 3500 ते 4000 रुपये एका बोटीचा आहे, एका बोटीत 10 ते 12 जण बसू शकतात. गाईड फी 500 रुपये.
कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात -
जंगलात प्लास्टिक नेऊ नका. मोठ्याने आवाज करू नका किंवा स्पीकरवर गाणी लावू नका. प्राण्यांना त्रास होईल असे काही करू नका.
चांगले ट्रेकिंग शूज घाला कारण वाटेत शेवाळ असल्याने घसरण्याची शक्यता असते.
ऑक्टोबरमध्ये जळवा असतात, त्यामुळे सोबत मीठ आणि ओडोमॉस ठेवा.
जर तुम्हाला खरोखरच निसर्गाच्या सान्निध्यात, गर्दीपासून दूर, थोडा थरार आणि थोडा इतिहास अनुभवायचा असेल तर वासोटा जंगल सफारी हा ऑक्टोबर हीटमधील पुणेकरांसाठी सर्वात भारी पर्याय आहे.
वरील माहिती पर्यटनाच्या सामान्य माहितीसाठी आहे. जाण्यापूर्वी वनविभागाच्या अधिकृत कार्यालयातून परवानगी आणि हवामानाची माहिती घ्यावी.