अध्यात्म : दिवाळीचा दुसरा दिवस म्हणजे नरक चतुर्दशी, यालाच छोटी दिवाळी असेही म्हणतात. या दिवशी पहाटे अभ्यंगस्नान करण्याला खूप महत्त्व आहे. पुराणकथेनुसार या दिवशी भगवान श्रीकृष्णाने नरकासुर या राक्षसाचा वध केला होता. नरकासुराने 16 हजार कन्यांना बंदी बनवून ठेवले होते, त्यांची मुक्तता कृष्णाने केली. या विजयाचा आनंद म्हणून पहाटे उठून तेल लावून आंघोळ करण्याची परंपरा सुरू झाली.
अभ्यंगस्नान म्हणजे शरीराला सुगंधी तेल, उटणे लावून केलेले स्नान. या दिवशी सूर्योदयापूर्वी उठून संपूर्ण शरीराला तिळाचे तेल लावले जाते. त्यानंतर शिकेकाई, सुगंधी उटणे लावून गरम पाण्याने स्नान केले जाते. आयुर्वेदानुसार थंडीच्या सुरुवातीला शरीराला तेल लावल्याने त्वचेचे रक्षण होते, शरीरात उष्णता टिकून राहते आणि आजार दूर राहतात.
धार्मिक मान्यतेनुसार नरक चतुर्दशीच्या दिवशी पहाटे जो अभ्यंगस्नान करतो, त्याच्या अंगावरून नरकाची भीती, दारिद्र्य आणि पाप दूर होते अशी मान्यता आहे . या दिवशी यमराजाचीही पूजा केली जाते. पहाटे दक्षिण दिशेला दिवा लावून यमाला दीपदान केल्याने अकाली मृत्यू टळतो, अशी श्रद्धा आहे.
महाराष्ट्रात या दिवशी आई मुलांना ओवाळते, औक्षण करते. लहान मुलांना पहाटे उठवून त्यांना तेल लावून आंघोळ घालण्याची पद्धत आहे. उत्तर भारतात हाच दिवस हनुमान जयंती म्हणून साजरा करतात, तर दक्षिण भारतात हा मुख्य दिवाळीचा दिवस मानला जातो, कारण कृष्णाने नरकासुराचा वध केला होता.
नरक चतुर्दशीच्या दिवशी पहाटे उठून अभ्यंग स्नानाला विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी सूर्योदयापूर्वी आंघोळ करावी. सुगंधित तेल लावून उटण्याने या दिवशी आंघोळ केली जाते. आंघोळ झाल्यानंतर नवीन वस्त्रे परिधान केली जातात आणि औक्षण केले जाते.
यंदा नरक चतुर्दशी शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे. ब्रह्ममुहूर्तावर म्हणजे पहाटे 4 ते 6 या वेळेत अभ्यंगस्नान करणे सर्वात शुभ मानले जाते.