अध्यात्म : दसरा हा हिंदू धर्मातील सर्वात महत्त्वाच्या सणांपैकी एक आहे. याला विजयादशमी असेही म्हणतात. अश्विन महिन्यातील शुक्ल पक्षातील दशमी तिथीला हा सण साजरा केला जातो. नवरात्रीच्या नऊ दिवस दुर्गा देवीची पूजा केल्यानंतर दहाव्या दिवशी दसरा येतो. हा दिवस वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक मानला जातो.
या दिवशी दोन मोठ्या पौराणिक कथा जोडल्या गेल्या आहेत. पहिली कथा म्हणजे प्रभू श्रीरामांनी रावणावर विजय मिळवला तो हाच दिवस होता. नऊ दिवस युद्ध करून दहाव्या दिवशी रामाने रावणाचा वध केला, म्हणून याला विजयादशमी म्हणतात. दुसरी कथा म्हणजे देवी दुर्गेने महिषासुर या राक्षसाचा वध करण्यासाठी नऊ दिवस युद्ध केले आणि दहाव्या दिवशी त्याचा वध केला. त्यामुळे हा दुर्गा विजयाचा दिवस मानला जातो.
दसऱ्याच्या दिवशी शमीच्या झाडाचे आणि आपट्याच्या पानांचे विशेष महत्त्व आहे. महाभारतात पांडवांनी अज्ञातवासात जाण्यापूर्वी आपली शस्त्रे शमीच्या झाडावर लपवली होती. अज्ञातवास संपल्यानंतर त्यांनी शमीच्या झाडाजवळ जाऊन शस्त्रांची पूजा केली आणि पुन्हा शस्त्रे घेतली. तो दिवस दसऱ्याचा होता. त्यामुळे शमीच्या झाडाची पूजा करणे शुभ मानले जाते. शमीचे झाड हे शनीचे आवडते झाड मानले जाते आणि त्याची पूजा केल्याने पापे नष्ट होतात अशी मान्यता आहे.
आपट्याच्या पानांना सोने म्हणतात. या दिवशी एकमेकांना आपट्याची पाने देण्याची परंपरा आहे. यामागे अशी कथा आहे की एका गरीब मुलाने आपल्या गुरूला गुरुदक्षिणा म्हणून सोने मागितले. तेव्हा कुबेराने त्या झाडाची सर्व पाने सोन्याची केली. तेव्हापासून आपट्याची पाने सोने म्हणून वाटली जातात. ही पाने वाटणे म्हणजे आपल्यातील प्रेम, आपुलकी आणि समृद्धी वाटणे असा त्याचा अर्थ आहे. ही पाने घरात ठेवल्याने सुख समृद्धी येते असे मानले जाते.
दसरा हा सीमोल्लंघनाचा दिवसही मानला जातो. या दिवशी गावाची सीमा ओलांडून जाणे आणि नवीन गोष्टींची सुरुवात करणे शुभ मानले जाते. म्हणून या दिवसाला साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक मानले जाते.