अध्यात्म : दसऱ्याला आपट्याची पाने वाटताना आपण सोनं घ्या सोन्यासारखं रहा असं म्हणतो. ही परंपरा आजची नाही तर शेकडो वर्षांपासून चालत आली आहे. यामागे 3 मोठ्या कथा आहेत.
पहिली कथा महाभारताची आहे. पांडवांना 12 वर्षांचा वनवास आणि 1 वर्षाचा अज्ञातवास भोगावा लागला होता. अज्ञातवासात कोणालाही ओळखू नये म्हणून त्यांनी आपली सर्व शस्त्रे शमीच्या झाडाच्या ढोलीत लपवून ठेवली होती. ते झाड आपट्याचे होते. एक वर्ष पूर्ण झाल्यावर जेव्हा त्यांनी शस्त्रे परत काढली तेव्हा त्या झाडाची पूजा केली. त्या दिवसापासून शमीच्या झाडाची आणि आपट्याच्या पानांची पूजा करणे शुभ मानले जाऊ लागले. त्या झाडाने त्यांच्या शस्त्रांचे रक्षण केल्यामुळे त्याला सोन्यासारखे मोल प्राप्त झाले.
दुसरी कथा रामायणाशी जोडलेली आहे. प्रभू रामचंद्र जेव्हा लंकेवर स्वारी करण्यासाठी निघाले होते तेव्हा त्यांनी शमीच्या झाडाची पूजा करून आपल्या विजयासाठी प्रार्थना केली होती. रामाने रावणाचा वध केल्यानंतर जेव्हा ते अयोध्येत परत आले तेव्हाही त्यांनी शमी पूजन केले. त्यामुळे दसरा म्हणजे विजयाचा दिवस आणि शमी पूजा म्हणजे विजय मिळवून देणारी पूजा असे मानले जाते.
तिसरी कथा एका गरीब मुलाची आहे. एका गावात एक गरीब मुलगा होता. त्याच्या गुरुंनी त्याला गुरुदक्षिणा म्हणून भरपूर सोने मागितले. त्या मुलाने आपट्याच्या झाडाखाली तपश्चर्या केली आणि त्या झाडाची पाने सोन्यात बदलली. त्याने ती सोन्याची पाने गुरूंना दिली. गुरुंनी उरलेली पाने गावात वाटली आणि तेव्हापासून लोक दसऱ्याला आपट्याची पाने सोने म्हणून वाटू लागले.
वैज्ञानिक कारण काय आहे -
आपट्याचे झाड आणि शमीचे झाड हे दोन्ही वेगळे आहेत पण महाराष्ट्रात दोघांनाही एकच मानले जाते. आयुर्वेदात शमीच्या पानांचा उपयोग औषध म्हणून होतो. त्यामुळे या पानांना सोन्यासारखे अनमोल मानले जाते. दसऱ्याला ही पाने वाटल्याने घरात सुख समृद्धी येते आणि शत्रूवर विजय मिळतो अशी मान्यता आहे.