व्यक्ती विशेषमध्ये आज आपण अशा व्यक्तीबद्दल बोलणार आहोत ज्यांचे नाव एव्हरेस्टसोबत कायमचे जोडले गेले आहे. ते म्हणजे महान गिर्यारोहक तेन्झिंग नोर्गे. नुकताच त्यांच्यावर आधारित तेन्झिंग हा सिनेमा अॅपल टीव्हीवर प्रदर्शित झाला आहे, त्यामुळे पुन्हा एकदा त्यांची चर्चा सुरू झाली आहे.
जन्म आणि सुरुवातीचे जीवन -
तेन्झिंग नोर्गे यांचा जन्म मे 1914 मध्ये झाला. त्यांच्या जन्म ठिकाणाबाबत दोन वेगवेगळ्या गोष्टी सांगितल्या जातात. त्यांच्या आत्मचरित्रानुसार त्यांचा जन्म नेपाळमधील खुंबू परिसरातील तेंगबोचे गावात झाला होता, तर त्यांच्या मुलाने लिहिलेल्या पुस्तकानुसार त्यांचा जन्म तिबेटमधील कामा व्हॅलीतील त्से चू येथे झाला. त्यांचे लहानपणीचे नाव नामग्याल वांगदी असे होते. नंतर रोंगबुक मठाचे प्रमुख लामा नगवांग तेन्झिन नोर्बू यांनी त्यांचे नाव बदलून तेन्झिंग नोर्गे असे ठेवले. या नावाचा अर्थ होतो धर्माचा श्रीमंत आणि भाग्यवान अनुयायी. त्यांची नेमकी जन्मतारीख कोणालाच माहीत नव्हती, त्यामुळे एव्हरेस्ट सर केल्यानंतर त्यांनी 29 मे हाच आपला वाढदिवस म्हणून साजरा करायला सुरुवात केली.
शिक्षण आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी -
तेन्झिंग यांचे कुटुंब याक पालन करणारे तिबेटी कुटुंब होते. त्यांच्या वडिलांचे नाव घांग ला मिंगमा आणि आईचे नाव दोक्मो किनझोम होते. ते 13 भावंडांपैकी 11 व्या क्रमांकावर होते, त्यापैकी अनेक भावंडांचा लहानपणीच मृत्यू झाला होता. त्यांना बौद्ध भिक्खू बनवण्यासाठी तेंगबोचे मठात पाठवण्यात आले होते, पण तिथे त्यांचे मन रमले नाही. त्यांनी शाळेचे शिक्षण फारसे घेतले नाही. किशोरवयात ते दोन वेळा घरातून पळून गेले, एकदा काठमांडूला आणि दुसऱ्यांदा दार्जिलिंगला. पुढे ते दार्जिलिंगमध्येच शेर्पा समाजात स्थायिक झाले.
त्यांची तीन लग्ने झाली होती. पहिल्या पत्नी दावा फुटी, दुसऱ्या पत्नी आंग लाहमू आणि तिसऱ्या पत्नी डाकू. त्यांना सात मुले होती, त्यामध्ये पेम पेम, नीमा, जामलिंग, नोरबू, डेकी आणि धमे यांचा समावेश आहे. त्यांचा मुलगा जामलिंग तेन्झिंग नोर्गे हादेखील गिर्यारोहक असून त्याने 1996 मध्ये एव्हरेस्ट सर केला आहे. त्यांचे नातू ताशी तेन्झिंग आणि पुतणे नावांग गोम्बू हे देखील प्रसिद्ध गिर्यारोहक आहेत.
कारकीर्द आणि एव्हरेस्टपर्यंतचा प्रवास -
तेन्झिंग यांनी वयाच्या 19 व्या वर्षी हमाल म्हणून काम सुरू केले. 1935 मध्ये ब्रिटीश एव्हरेस्ट मोहिमेत एरिक शिप्टन यांच्या टीमसोबत ते पहिल्यांदा एव्हरेस्टवर गेले. त्यानंतर 1930 आणि 1940 च्या दशकात त्यांनी अनेक वेळा एव्हरेस्ट सर करण्याचा प्रयत्न केला. 1952 मध्ये स्विस मोहिमेत रेमंड लॅम्बर्ट यांच्यासोबत ते 8600 मीटर उंचीपर्यंत पोहोचले होते, जो तेव्हाचा विक्रम होता.
त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठा दिवस होता 29 मे 1953. या दिवशी त्यांनी न्यूझीलंडचे एडमंड हिलरी यांच्यासोबत जगातील सर्वात उंच शिखर माउंट एव्हरेस्टवर पहिले पाऊल ठेवले. ही मोहीम ब्रिटीश लष्कराचे कर्नल जॉन हंट यांच्या नेतृत्वाखाली झाली होती. या यशानंतर ते जगभर प्रसिद्ध झाले. टाईम मासिकाने त्यांना 20 व्या शतकातील 100 सर्वात प्रभावशाली लोकांच्या यादीत स्थान दिले होते.
एव्हरेस्टनंतरचे जीवन -
एव्हरेस्टनंतर तेन्झिंग यांनी गिर्यारोहण सुरूच ठेवले, पण नंतर ते दार्जिलिंग येथील हिमालयन माउंटेनिअरिंग इन्स्टिट्यूटमध्ये फिल्ड ट्रेनिंगचे पहिले संचालक बनले आणि 1954 ते 1970 पर्यंत त्यांनी नवीन गिर्यारोहकांना प्रशिक्षण दिले. भारत सरकारने त्यांना पद्मभूषण, ब्रिटनने जॉर्ज मेडल आणि इतर अनेक आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी सन्मानित केले. त्यांचे आत्मचरित्र टायगर ऑफ द स्नोज हे 1955 मध्ये प्रकाशित झाले. 9 मे 1986 रोजी दार्जिलिंग येथे त्यांचे निधन झाले.
त्यांच्यावर आलेला तेन्झिंग सिनेमा -
त्यांच्या जीवनावर आधारित नवा सिनेमा तेन्झिंग 9 ऑक्टोबर 2026 रोजी थिएटरमध्ये आणि 16 ऑक्टोबर 2026 रोजी अॅपल टीव्हीवर प्रदर्शित झाला आहे. या सिनेमाचे दिग्दर्शन जेनिफर पीडम यांनी केले आहे आणि लेखन ल्युक डेव्हिस यांनी केले आहे.
या सिनेमात तेन्झिंग यांच्या मुख्य भूमिकेत तिबेटी अभिनेता गेंडेन फुंटसोक आहे, एडमंड हिलरी यांच्या भूमिकेत टॉम हिडलस्टन आणि कर्नल जॉन हंट यांच्या भूमिकेत विलेम डॅफो आहेत. याशिवाय कैट्रिओना बाल्फ आणि थिनले ल्हामो यांच्याही महत्त्वाच्या भूमिका आहेत.
हा सिनेमा फक्त एव्हरेस्ट चढाईची गोष्ट नाही, तर एका शेर्पाला कसे फक्त हमाल समजले जात होते आणि त्याने आपल्या कर्तृत्वाने स्वतःला ब्रिटीश टीमचा समान सदस्य कसे सिद्ध केले हे दाखवतो. पाश्चात्य लोक एव्हरेस्टला जिंकायचे शिखर मानत होते, तर तेन्झिंगसाठी ती चोमोलुंगमा म्हणजे पवित्र माता देवी होती. हा सिनेमा त्यांचा संघर्ष, श्रद्धा आणि दोन वेगळ्या पार्श्वभूमीच्या लोकांमधील आदर आणि विश्वासाची कहाणी आहे.