आरोग्य : मधुमेह म्हणजे काय, लक्षणे आणि नियंत्रणाचे सोपे उपाय - टॉप न्यूज मराठी

आरोग्य : आजच्या बदलत्या जीवनशैलीत मधुमेह ही वेगाने वाढणारी समस्या बनली आहे. पूर्वी हा आजार वयस्कर लोकांमध्ये दिसायचा पण आता तरुणांमध्येही याचे प्रमाण वाढले आहे. बैठी जीवनशैली, व्यायामाचा अभाव, असंतुलित आहार आणि अपुरी झोप ही त्याची मुख्य कारणे आहेत.

मधुमेह म्हणजे नेमके काय. आपण खाल्लेल्या अन्नाचे ग्लुकोजमध्ये रूपांतर होते. स्वादुपिंडातून तयार होणारे इन्सुलिन हे ग्लुकोज पेशींपर्यंत पोहोचवते. जेव्हा इन्सुलिन कमी तयार होते किंवा शरीर त्याला योग्य प्रतिसाद देत नाही तेव्हा रक्तातील साखर वाढते. या स्थितीला मधुमेह म्हणतात. याचे टाईप 1, टाईप 2 आणि गरोदरपणातील मधुमेह असे प्रकार आहेत.

मधुमेहाची प्रमुख लक्षणे. सुरुवातीला लक्षणे सौम्य असतात. वारंवार लघवीला होणे, सारखी तहान लागणे, वारंवार भूक लागणे, थकवा जाणवणे, विनाकारण वजन कमी होणे, दृष्टी धूसर होणे, जखमा भरायला वेळ लागणे आणि वारंवार संसर्ग होणे ही लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

निदान कसे करावे. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उपाशीपोटीची साखर, जेवणानंतरची साखर आणि HbA1c या तपासण्या केल्या जातात. HbA1c तपासणी मागील दोन ते तीन महिन्यातील साखरेचे नियंत्रण दाखवते. साधारणपणे उपाशीपोटी साखर 126 पेक्षा जास्त किंवा HbA1c 6.5 टक्के पेक्षा जास्त असल्यास मधुमेहाची शक्यता असते.

आहाराचे महत्त्व. मधुमेह झाला म्हणजे गोड पूर्ण बंद करावे असा गैरसमज आहे. योग्य प्रमाणात आणि वेळेवर आहार घेणे महत्त्वाचे आहे. आहारात हिरव्या पालेभाज्या, कडधान्ये, ज्वारी बाजरी नाचणी यांसारखी संपूर्ण धान्ये यांचा समावेश करावा. फळांचा रस ऐवजी अख्खे फळ खावे. साखरेची पेये, मिठाई आणि अतिप्रक्रिया केलेले पदार्थ टाळावेत. प्रत्येकाचा आहार वय वजन आणि औषधांनुसार वेगळा असतो.

व्यायाम आणि दिनचर्या. रोज चालण्याची सवय लावावी. आठवड्यातून किमान 150 मिनिटे मध्यम व्यायाम करावा. एका जागी जास्त वेळ बसणे टाळावे. पुरेशी झोप घ्यावी आणि ताण कमी ठेवावा.

आयुर्वेदाच्या दृष्टिकोनातून. आयुर्वेदात याचा विचार प्रमेह या विकारात केला जातो. आहार, विहार आणि जीवनशैलीला महत्त्व दिले आहे. कडुनिंब, कारले, मेथी यांसारख्या वनस्पती रक्तातील साखरेवर परिणाम करू शकतात. त्यामुळे औषधांसोबत घेतल्यास साखर कमी होण्याचा धोका असतो. कोणताही उपचार तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच घ्यावा आणि डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नयेत.

दुर्लक्ष केल्यास काय होते. दीर्घकाळ साखर नियंत्रणात न राहिल्यास डोळे, मूत्रपिंड, नसा आणि हृदयावर परिणाम होऊ शकतो.

निष्कर्ष. मधुमेह हा घाबरण्याचा नाही तर समजून घेऊन नियंत्रणात ठेवण्याचा आजार आहे. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि वेळेवर तपासणी यामुळे निरोगी आयुष्य जगता येते. कोणताही उपाय करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.