हिंदू पंचांगानुसार पितृपक्षाचा शेवटचा आणि सर्वात महत्त्वाचा दिवस म्हणजे सर्वपित्री अमावस्या. यालाच महालय अमावस्या असेही म्हणतात. यंदा सर्वपित्री अमावस्येच्या तिथीबाबत अनेकांच्या मनात संभ्रम आहे कारण तिथी दोन दिवस येत आहे.
सर्वपित्री अमावस्या केव्हा सुरू होते आणि केव्हा संपते
पंचांगानुसार अश्विन अमावस्या तिथीची सुरुवात 9 ऑक्टोबर 2026 रोजी रात्री 9 वाजून 35 मिनिटांनी होत आहे आणि ही तिथी 10 ऑक्टोबर 2026 रोजी रात्री 9 वाजून 19 मिनिटांनी समाप्त होत आहे. म्हणजे 9 तारखेच्या रात्रीपासून ते 10 तारखेच्या रात्रीपर्यंत अमावस्या असणार आहे.
पण शास्त्रानुसार श्राद्ध आणि तर्पण कधीही रात्री केले जात नाही. ते नेहमी दिवसाच्या प्रकाशात केले जाते. त्यामुळे उदयतिथीचा नियम पाहिला जातो. सूर्य उगवताना जी तिथी असते तो संपूर्ण दिवस त्याच तिथीचा मानला जातो. 10 ऑक्टोबर रोजी सकाळी सूर्य उगवताना अमावस्या तिथी असणार आहे, त्यामुळे 10 ऑक्टोबर शनिवार हाच दिवस सर्वपित्री अमावस्या म्हणून पाळला जाणार आहे.
यंदाचा योग तर आणखी खास आहे. हा दिवस शनिवारी येत असल्याने याला शनिश्चरी अमावस्या म्हटले जाते. सोबत हस्त नक्षत्र असल्याने गजछाया योगही तयार होत आहे. या योगात पितरांचे तर्पण केल्याने त्यांना मोक्ष मिळतो असे मानले जाते.
आज काय करावे
आज 10 ऑक्टोबर रोजी सर्वपित्री अमावस्या आहे, आजच्या दिवशी खालील गोष्टी जरूर कराव्यात.
1. सकाळी लवकर उठून पवित्र स्नान करावे आणि स्वच्छ कपडे घालावेत. शक्य असेल तर नदीवर जाऊन स्नान करावे, नसेल तर घरातच पाण्यात थोडे गंगाजल टाकून स्नान करावे.
2. आजच्या दिवशी दुपारी श्राद्ध करणे सर्वात शुभ आहे. यासाठी शुभ मुहूर्त आहे कुतुप मुहूर्त सकाळी 11 वाजून 45 मिनिटांपासून ते दुपारी 12 वाजून 31 मिनिटांपर्यंत, रोहिणी मुहूर्त दुपारी 12 वाजून 31 मिनिटांपासून ते 1 वाजून 18 मिनिटांपर्यंत आणि अपराह्न काळ दुपारी 1 वाजून 18 मिनिटांपासून ते 3 वाजून 37 मिनिटांपर्यंत. या वेळेत तर्पण आणि पिंडदान करावे.
3. तर्पणासाठी दक्षिण दिशेकडे तोंड करून बसावे. स्वच्छ पाण्यात काळे तीळ टाकून पितरांच्या नावाने जल अर्पण करावे. ज्यांना आपल्या पूर्वजांच्या मृत्यूची तिथी माहित नाही, त्यांनी आज सर्व पितरांच्या नावाने श्राद्ध करावे.
4. आज पंचबळी काढणे खूप महत्त्वाचे आहे. जेवणातील थोडा भाग गाय, कावळा, कुत्रा, मुंग्या आणि देव यांच्यासाठी काढून ठेवावा. विशेषतः आज कावळ्याला अन्न दिल्याने पितर तृप्त होतात असे मानले जाते.
5. आज ब्राह्मण भोजन, गरजू व्यक्तीला अन्नदान आणि वस्त्रदान करावे. आपल्या क्षमतेनुसार धान्य, मिठाई किंवा दक्षिणा द्यावी.
6. आज संध्याकाळी पिंपळाच्या झाडाखाली मोहरीच्या तेलाचा दिवा लावावा. पितरांना निरोप देताना त्यांच्याकडे क्षमा मागावी आणि घराच्या सुख समृद्धीसाठी प्रार्थना करावी.
आज काय करू नये
आज चुकूनही मांसाहार, दारू आणि कांदा लसूण खाऊ नये. घरात भांडण करू नये आणि कोणाचेही मन दुखवू नये. नखे आणि केस कापू नये. आज पितर आपल्या दारात येतात, त्यामुळे दारात आलेल्या कोणत्याही व्यक्तीला किंवा प्राण्याला रिकाम्या हाताने परत पाठवू नये.