परीक्षा जवळ आली की घरातले वातावरणच बदलून जाते. मुलगा अभ्यास करत नसेल तर पालकांची चिडचिड, मुलगा जास्त अभ्यास करत असेल तर पालकांची काळजी. कॉपीमुक्त अभियानावर आपण खूप बोलतो पण मुलांच्या मनातील भीतीमुक्त अभियानावर कोणीच बोलत नाही. गेल्या वर्षी महाराष्ट्रात परीक्षेच्या तणावामुळे अनेक विद्यार्थ्यांनी टोकाचे पाऊल उचलले. त्यामुळे आता गरज आहे ती फक्त अभ्यासाची नाही तर मनाची तयारी करण्याची.
मुलांना नापास होण्याची भीती कमी आणि आई बाबा काय म्हणतील, शिक्षक काय बोलतील, मित्र हसतील का या गोष्टींची भीती जास्त वाटते. पालक नकळतपणे शेजारच्या मुलाशी तुलना करतात, तू अमुकच्या मुलासारखा अभ्यास का करत नाहीस, हे वाक्य मुलाच्या मनात घर करून बसते. शिक्षक वर्गात मार्कांवरून मुलांना वेगळे करतात, तेव्हाही मुलाच्या मनावर दडपण येते. त्यामुळे परीक्षा ही ज्ञानाची चाचणी न राहता इज्जतीचा प्रश्न बनते.
1. तुलना पूर्णपणे थांबवा
तुझा भाऊ हुशार होता, तू त्याच्यासारखा का नाहीस, हे वाक्य मुलाला आतून खचवते. प्रत्येक मुलाची क्षमता वेगळी असते. त्याची तुलना फक्त त्याच्याच मागच्या प्रगतीशी करा. मागच्या वेळी 50 पडले होते, या वेळी 60 पडले तरी प्रगती आहे हे त्याला सांगा.
2. अभ्यासाचे वेळापत्रक त्यालाच बनवू द्या
पालक वेळापत्रक बनवून देतात, सकाळी 6 ते 8 गणित, 8 ते 10 विज्ञान. मुलाला ते बंधन वाटते. त्याऐवजी त्याला विचारा, तुला कधी अभ्यास करायला आवडते. त्याने बनवलेले वेळापत्रक तो जास्त प्रामाणिकपणे पाळतो.
3. मार्कांपेक्षा प्रयत्नांचे कौतुक करा
पेपर सोपा गेला का, किती मार्क पडतील असे प्रश्न विचारू नका. त्याऐवजी तू आज मन लावून अभ्यास केलास, मला तुझा अभिमान आहे असे म्हणा. जेव्हा प्रयत्नांचे कौतुक होते तेव्हा मार्क आपोआप वाढतात.
4. घरात परीक्षा पुराण बंद करा
परीक्षेच्या महिन्यात पाहुणे आले की मुलाला त्याच्यासमोर किती अभ्यास झाला असे विचारू नका. टीव्हीवरही सतत परीक्षेची चर्चा लावू नका. घरात एक शांत कोपरा त्याला अभ्यासासाठी द्या.
1. वर्गात रँक सांगणे थांबवा
पहिला कोण, दुसरा कोण हे जाहीरपणे सांगितल्याने खालच्या मुलांना अपमान वाटतो. त्याऐवजी प्रत्येक मुलाची वैयक्तिक प्रगती त्याला स्वतंत्रपणे सांगा.
2. सोप्या भाषेत रिव्हिजन घ्या
परीक्षेच्या आधी मोठा अभ्यासक्रम एकदाच संपवण्यापेक्षा रोज 15 मिनिटांची छोटी टेस्ट घ्या. त्यामुळे मुलांना पेपरची भीती जात नाही. उत्तर चुकले तरी रागावू नका, तर कुठे चुकले हे समजावून सांगा.
3. एक तास फक्त गप्पांचा ठेवा
आठवड्यातून एक तास मुलांना त्यांच्या भीतीबद्दल बोलू द्या. मला काय भीती वाटते हे त्यांनी लिहून द्यावे. शिक्षकाने ते वाचून त्यावर चर्चा करावी. जेव्हा भीती बोलून दाखवली जाते तेव्हा ती निम्मी कमी होते.
झोप पूर्ण होणे सगळ्यात महत्त्वाचे आहे. 7 ते 8 तास झोप झाली नाही तर लक्षात ठेवलेलेही विसरले जाते. जंक फूड आणि रात्री जागरण टाळा. दररोज अर्धा तास खेळ, फिरणे किंवा आवडीचे गाणे ऐकणे हे सुरू ठेवा. पेपरला जाताना तू तुझा बेस्ट दे असे एक वाक्य मुलाला सांगा, त्याचा आत्मविश्वास दुप्पट होईल.
लक्षात ठेवा, परीक्षा ही आयुष्याची शेवटची संधी नाही, तर शिकण्याच्या प्रवासातील एक छोटा थांबा आहे. कॉपीमुक्त परीक्षेपेक्षा जास्त गरज आहे ती टेन्शनमुक्त परीक्षेची. कारण मार्क लक्षात राहत नाहीत पण परीक्षेच्या काळात आई बाबांनी आणि शिक्षकांनी दिलेला आधार आयुष्यभर लक्षात राहतो