महाराष्ट्र : महाराष्ट्रात ऑक्टोबर महिन्याच्या सुरुवातीलाच उन्हाचा चटका आणि पाण्याची टंचाई या दोन्हीने एकत्र डोके वर काढले आहे. पावसाळा संपत नाही तोच शेतात भेगा पडल्या आहेत, विहिरींनी तळ गाठला आहे आणि धरणांमध्ये फक्त 40 ते 45 टक्के पाणीसाठा शिल्लक आहे. अशी परिस्थिती गेल्या दहा वर्षांत पहिल्यांदाच दिसत आहे.
यंदा पावसाने जुलैपर्यंत चांगली साथ दिली पण ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये तब्बल 40 दिवसांचा खंड पडला. त्यामुळे खरीप पिके हातची गेलीच पण रब्बीच्या पेरणीवरही संकट आले आहे. सरकारी आकडेवारीनुसार मराठवाड्यातील जायकवाडी, मांजरा, निम्न दुधना या मोठ्या धरणांमध्ये केवळ 30 टक्के पाणी शिल्लक आहे. विदर्भातील 32 मोठ्या प्रकल्पांमध्ये सरासरी 38 टक्के तर पश्चिम महाराष्ट्रातील धरणांमध्ये 50 टक्क्यांच्या आसपास पाणीसाठा आहे.
याचा थेट परिणाम पिण्याच्या पाण्यावर झाला आहे. राज्यातील 23 हजार गावांमध्ये टँकरने पाणी पुरवठा करण्याची वेळ आली आहे. गेल्या वर्षी याच काळात ही संख्या फक्त 4 हजार होती. गावागावात महिला डोक्यावर हंडा घेऊन दोन दोन किलोमीटरची पायपीट करत आहेत. जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्नही गंभीर बनला आहे, अनेक ठिकाणी चारा छावण्या सुरू करण्याची मागणी होत आहे.
ऑक्टोबर हीटने यंदा सर्व रेकॉर्ड तोडले आहेत. मुंबई, पुणे, नागपूर, छत्रपती संभाजीनगरमध्ये तापमान 36 ते 39 अंशांवर पोहोचले आहे. शेतात उभे असलेले सोयाबीन, कापूस, तूर ही पिके अक्षरशः करपून गेली आहेत. कृषी विभागाच्या प्राथमिक अंदाजानुसार 50 लाख हेक्टरवरील पिकांचे नुकसान झाले आहे. फळबागा, विशेषतः संत्रा आणि डाळिंब बागा जळून चालल्या आहेत. हवामान खात्याने पुढील दोन दिवसांत काही भागात अवकाळी पावसाची शक्यता वर्तवली आहे पण तो पाऊस फक्त उकाडा वाढवणारा ठरू शकतो.
सरकारने आता दोन पातळ्यांवर नियोजन सुरू केले आहे.
पण या सगळ्यात सर्वात मोठा प्रश्न आहे तो म्हणजे वेळेचा. दिवाळी तोंडावर आहे, शेतकऱ्याच्या हातात पैसा नाही, शेतात पीक नाही आणि प्यायला पाणी नाही. त्यामुळे सरकारी घोषणांची अंमलबजावणी प्रत्यक्षात शेतबांधावर कधी पोहोचते याकडे संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.