व्यक्तिविशेष : मराठी माणसाचा अभिमान आणि भारतीय चित्रपटसृष्टीचा खरा नटसम्राट आज आपल्यात नाही. ही बातमी लिहितानाही हात थरथरत आहेत. गोव्यातील त्यांच्या घरी पहाटे 5 वाजून 20 मिनिटांनी हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्याने त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. डॉक्टरांनी 45 मिनिटे सीपीआर देऊन प्रयत्न केले पण नियतीपुढे कोणाचेच चालले नाही.
नाना पाटेकर यांचे पूर्ण नाव विश्वनाथ पाटेकर. त्यांचा जन्म 1 जानेवारी 1951 रोजी रायगड जिल्ह्यातील मुरुड जंजिरा येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव दीनकर तथा गजानन पाटेकर, जे कापड व्यवसायिक आणि चित्रकार होते आणि आईचे नाव निर्मला पाटेकर. घरची परिस्थिती अत्यंत हलाखीची होती. नाना यांना एकूण सात भावंडे होती, त्यापैकी पाच भावंडांचा लहानपणीच मृत्यू झाला होता. भाऊ अशोक पाटेकर आणि दिलीप पाटेकर हे त्यांचे सोबती. शिक्षण दादरच्या समर्थ विद्यालयात झाले. त्यानंतर त्यांनी मुंबईच्या सर जे जे स्कूल ऑफ अप्लाईड आर्ट्समधून कमर्शियल आर्ट्सचा डिप्लोमा घेतला. लहानपणी घराला हातभार लावण्यासाठी ते शाळा सुटल्यावर काम करायचे आणि महिन्याला 35 रुपये मिळवायचे. त्यांचा काळा रंग आणि गरिबीमुळे त्यांना न्यूनगंड होता, तो घालवण्यासाठी ते नाटकात काम करू लागले.
1978 मध्ये नीलकांती पाटेकर यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला. त्यांना मल्हार पाटेकर हा मुलगा आहे, दुसरा मुलगा वयाच्या अडीच वर्षी देवाघरी गेला. पत्नीपासून ते नंतर विभक्त झाले होते.
कॉलेजमध्ये असताना आंतरमहाविद्यालयीन नाटकांपासून त्यांच्या अभिनयाला सुरुवात झाली. त्यानंतर मराठी रंगभूमीवर त्यांनी अनेक नाटके केली. मुंबई पोलिसांना गुन्हेगारांचे स्केच काढून देण्याचे कामही ते करायचे कारण ते उत्तम चित्रकार होते.
1978 मध्ये मुझफ्फर अली यांच्या गमन या हिंदी चित्रपटातून त्यांनी पदार्पण केले. मराठीत सिंहासन या चित्रपटातून त्यांनी सुरुवात केली. पण खरी ओळख मिळाली 1986 मधील अंकुश आणि 1988 मधील मीरा नायर यांच्या सलाम बॉम्बे या ऑस्कर नॉमिनेटेड चित्रपटातून. 1989 मध्ये विधू विनोद चोप्रा यांच्या परिंदा या चित्रपटातील अण्णा सेठच्या भूमिकेने त्यांना रातोरात स्टार बनवले. या चित्रपटासाठी त्यांना पहिला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
परिंदा, प्रहार, अंगार, तिरंगा, क्रांतिवीर ज्यासाठी त्यांना राष्ट्रीय पुरस्कार आणि फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेता मिळाला, अग्निसाक्षी ज्यासाठी दुसऱ्यांदा राष्ट्रीय पुरस्कार, खामोशी, घुलाम ए मुस्तफा, यशवंत, वजूद, शक्ति, अब तक छप्पन, अपहरण, टॅक्सी नंबर 9211, वेलकम मधील उदय शेट्टी ही भूमिका तर लोक आजही विसरले नाहीत, राजनीती, द अटॅक्स ऑफ 26 बाय 11, आणि शेवटचा हाउसफुल 5.
सिंहासन, भालू, नटसम्राट जो त्यांच्या करिअरचा सर्वोच्च बिंदू मानला जातो, देऊळ, आपला मानूस, शाला, पाक पाक पकाक़, एकदा काय झालं, धर्मवीर, सारसेनापती हंबीरराव. नटसम्राटसाठी त्यांना महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार आणि फिल्मफेअर मराठी मिळाला. ते एकमेव असे अभिनेते आहेत ज्यांना फिल्मफेअरमध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेता, सहाय्यक अभिनेता आणि खलनायक हे तीनही पुरस्कार मिळाले आहेत. 2013 मध्ये त्यांना पद्मश्री देऊन गौरवण्यात आले. त्यांनी प्रहार या चित्रपटाचे दिग्दर्शनही केले होते.
नाना पाटेकर कधीही एका पक्षाचे झाले नाहीत. ते स्वतःला राष्ट्रवादी म्हणवून घ्यायचे. 1999 च्या कारगिल युद्धावेळी त्यांनी संरक्षण मंत्री जॉर्ज फर्नांडिस यांची विशेष परवानगी घेऊन भारतीय सैन्यात मानद कॅप्टन म्हणून सेवा दिली होती. ते द्रास, कुपवाडा, बारामुल्ला येथे गस्त आणि लष्करी रुग्णालयात मदत करत होते. त्यावेळी त्यांचे वजन 76 वरून 56 किलो झाले होते.
खरी राजकीय आणि सामाजिक ओळख त्यांना मिळाली नाम फाउंडेशनमधून. 2015 मध्ये दुष्काळाने होरपळलेल्या महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांनी व्यथित होऊन त्यांनी मकरंद अनासपुरे यांच्यासोबत नाम फाउंडेशनची स्थापना पुण्यात केली. एका शेतकऱ्याच्या विधवेची मुलाखत पाहून ते हादरले होते. या फाउंडेशनने धोंडलगाव आणि आमला ही गावे दत्तक घेऊन पाणी अडवणे, कालवे पुनरुज्जीवित करणे, आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या कुटुंबांना मदत करणे, जम्मू काश्मीरमधील सीमेवर गोळीबारात बाधित कुटुंबांना 42 लाखांची मदत करणे असे काम केले. ते म्हणायचे शहराच्या भिंती मला शवपेटीसारख्या वाटतात, मला गावातच जास्त जीवंत वाटते. त्यांनी आपल्या चित्रपटांची कमाई आणि पुरस्कारांची रक्कमही शेतकऱ्यांसाठी दान केली.
आज त्यांच्या अंतिम इच्छेनुसार पुण्यातील भोर तालुक्यातील डोणजे गावातील त्यांच्या शेतात, जिथे ते सकाळी पक्ष्यांच्या आवाजाने उठायचे, स्वतःच्या हाताने पिठलं भाकरी करायचे आणि जिथे गायी आणि मोर त्यांचे सोबती होते, त्याच शेतात त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार होणार आहेत. एका साध्या माणसाने असामान्य अभिनय करून दाखवला आणि शेवटपर्यंत साधेच राहिले. नाना गेले तरी त्यांचा तो खर्जातला आवाज, एक मच्छर आदमी को हिजडा बना देता है हा डायलॉग आणि शेतकऱ्यांसाठीची तळमळ आपल्यातच राहील. नाना पाटेकर यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली.
माहिती स्रोत : इंटरनेट