रंजक रोचक : आपण शाळेत शिकलो आहे की पृथ्वी सगळ्या वस्तूंना खाली खेचते, यालाच गुरुत्वाकर्षण म्हणतात. पण भारतात दोन अशा जागा आहेत जिथे हा नियमच काम करत नाही असे वाटते. एका ठिकाणी तुमची गाडी बंद असतानाही आपोआप वरच्या दिशेने जाते आणि दुसऱ्या ठिकाणी पक्षी उडत उडत स्वतःहून जमिनीवर येऊन पडतात. या दोन जागा आहेत लडाखमधील मॅग्नेटिक हिल आणि आसाममधील जतिंगा.
लेह पासून सुमारे 30 किलोमीटर अंतरावर श्रीनगर लेह हायवेवर एक डोंगर आहे. या डोंगराला मॅग्नेटिक हिल म्हणतात. इथे तुम्ही तुमची गाडी न्यूट्रलमध्ये उभी करा आणि हँडब्रेक काढा, तर गाडी खाली जाण्याऐवजी हळूहळू वरच्या दिशेने जाऊ लागते, ताशी 20 किलोमीटर वेगाने. पाहणाऱ्याला वाटते की डोंगरात चुंबक आहे जो गाडीला खेचत आहे. स्थानिक लोक याला स्वर्गाचा रस्ता म्हणतात. त्यांचे म्हणणे आहे की इथे एकेकाळी स्वर्गात जाणारा रस्ता होता, त्यामुळे सगळे वर खेचले जाते. काही लोक म्हणतात की इथे चुंबकीय शक्ती इतकी जास्त आहे की ती गाडीलाही खेचते.
शास्त्रज्ञांनी याचा अभ्यास केला तेव्हा समजले की हे चुंबकाचे काम नाही तर डोळ्यांचा भ्रम आहे, याला ग्रॅव्हिटी हिल इल्युजन म्हणतात. त्या भागातील डोंगरांची रचना अशी आहे की उतार कोणता आणि चढ कोणता हेच समजत नाही. आपल्याला जे वर जात आहे असे वाटते, ते प्रत्यक्षात खालीच येत असते. पण आजूबाजूचे डोंगर आणि क्षितिजाची रेषा अशी असते की आपला मेंदू फसतो. त्यामुळे गाडी वर जात आहे असा भास होतो. हा भ्रम इतका परफेक्ट आहे की तुम्ही पाणी ओतले तरी ते वर जात आहे असे वाटते.
हेच त्या मॅग्नेटिक हिलच्या विरुद्ध आहे. आसामच्या दिमा हसाओ जिल्ह्यात जतिंगा नावाचे गाव आहे. इथे दरवर्षी सप्टेंबर ऑक्टोबरमध्ये अमावस्येच्या रात्री एक विचित्र घटना घडते. रात्री 7 ते 10 वाजता अचानक शेकडो पक्षी आकाशातून खाली येऊन जमिनीवर आदळतात आणि मरतात. हे पक्षी रात्री उडणारे नसतात, ते दिवसा उडणारे असतात, तरीही ते रात्री का बाहेर येतात, हे आजपर्यंत कोणालाच समजले नाही.
या गावातले लोक आधी याला भुताटकी मानायचे. त्यांना वाटायचे की आकाशातून आत्मा येत आहेत. ते त्या पक्ष्यांना मारून जाळून टाकायचे. नंतर पक्षी अभ्यासकांनी सांगितले की यामागे काहीतरी नैसर्गिक कारण आहे.
यावर दोन मोठे सिद्धांत आहेत. पहिला सिद्धांत म्हणजे प्रकाश आणि धुके. जतिंगा हे गाव दरीत आहे. त्या काळात तिथे खूप धुके आणि जोरदार वारा असतो. पक्षी आपली दिशा विसरतात आणि गावातील दिव्यांच्या प्रकाशाकडे आकर्षित होतात. धुक्यामुळे त्यांना अंदाज येत नाही आणि ते झाडांवर, घरांवर आदळून मरतात.
दुसरा सिद्धांत म्हणजे पृथ्वीच्या चुंबकीय शक्तीचा. काही शास्त्रज्ञ म्हणतात की त्या भागात चुंबकीय शक्तीमध्ये बदल होतो, त्यामुळे पक्ष्यांच्या मेंदूतील दिशा ओळखण्याची क्षमता बिघडते आणि ते रस्ता चुकतात.
मॅग्नेटिक हिलचा भ्रम शास्त्रज्ञांनी सोडवला आहे, पण जतिंगाचे रहस्य आजही पूर्णपणे सुटलेले नाही. सरकारने आता जतिंगामध्ये पक्ष्यांना मारण्यावर बंदी घातली आहे आणि तिथे पक्षी निरीक्षण केंद्र तयार केले आहे. मॅग्नेटिक हिलवर दरवर्षी लाखो पर्यटक जातात आणि आपल्या गाडीचा हा चमत्कार अनुभवतात. या दोन्ही जागा आपल्याला एकच गोष्ट शिकवतात की भारतात अजूनही अशा अनेक जागा आहेत जिथे निसर्ग आपल्याला आश्चर्यचकित करतो. काही गोष्टी विज्ञानाने स्पष्ट होतात, तर काही गोष्टी आजही रहस्यच राहतात.