गणेश विसर्जन 2026 : दरवर्षी आपण गणपतीची मोठ्या आनंदात स्थापना करतो आणि 10 दिवसांनी डोळ्यात पाणी आणून त्याचे विसर्जन करतो. पण गणपतीचे विसर्जन वाहत्या पाण्यातच का करावे, यामागचे शास्त्र काय आहे, हे अनेकांना माहित नाही. हे फक्त एक धार्मिक विधी नाही तर यामागे मोठी कथा आणि विज्ञान दडलेले आहे.
यामागे महाभारताची कथा सांगितली जाते. असे म्हणतात की महर्षी वेदव्यास यांनी गणपतीला महाभारत लिहिण्यासाठी बोलावले होते. गणपतीने अखंड 10 दिवस कोणतेही पाणी न पिता आणि न थांबता महाभारत लिहिले. त्यामुळे बाप्पांच्या शरीराचे तापमान खूप वाढले. हे तापमान कमी करण्यासाठी वेदव्यास यांनी गणपतीला मातीच्या मूर्तीत बसवले आणि पाण्यात ठेवले. त्यामुळे त्याच्या शरीराला थंडावा मिळाला. तेव्हापासून गणपतीला 10 दिवस ठेवून त्याचे पाण्यात विसर्जन करण्याची परंपरा सुरू झाली.
हिंदू धर्मशास्त्रानुसार पंचमहाभूतांपासून शरीर बनले आहे. पृथ्वी, आप, तेज, वायू आणि आकाश. गणपतीची मूर्ती ही पृथ्वी तत्व म्हणजे मातीपासून बनलेली असते. तिचे विसर्जन पाण्यात केले जाते. म्हणजेच पृथ्वी तत्व पुन्हा आप तत्वात म्हणजे पाण्यात विलीन होते. यालाच विसर्जन म्हणतात. यातून आपल्याला हे शिकवले जाते की जे मातीतून आले आहे ते मातीतच जाणार आहे. माणसाने मायेत अडकू नये.
दुसरा शास्त्रीय अर्थ असा आहे की गणपती हा बुद्धीचा देव आहे. तो पाण्यात विसर्जित झाल्यावर त्याचे तेज पाण्यात मिसळते. तेच पाणी आपण शेतात, पिण्यासाठी वापरतो. त्यामुळे बाप्पाची बुद्धी आणि सकारात्मक ऊर्जा आपल्यात येते.
आपण गणपतीला पाहुणे म्हणून घरी आणतो. पाहुण्याला आदराने निरोप देणे हे आपली संस्कृती आहे. विसर्जन म्हणजे निरोप. आपण बाप्पाला सांगतो की तू तुझ्या लोकात जा आणि पुन्हा पुढच्या वर्षी लवकर ये. वाहते पाणी म्हणजे सतत पुढे जाणारे. त्यामुळे आपले दुःख, अडचणी आणि विघ्ने वाहत्या पाण्याबरोबर निघून जावीत आणि सुख घरात यावे अशी श्रद्धा आहे.
शास्त्रात खरे तर फक्त शाडूच्या मातीच्या मूर्तीचेच विसर्जन सांगितले आहे. शाडूची माती ही पाण्यात पटकन विरघळते आणि ती नदीच्या गाळात मिसळून जाते. त्यामुळे नदीचे नुकसान होत नाही. प्लास्टर ऑफ पॅरिसची मूर्ती पाण्यात विरघळत नाही, ती पाणी प्रदूषित करते. त्यामुळे शास्त्रानुसार घरी बादलीत विसर्जन करून ते पाणी झाडाला टाकणे हेच सर्वात योग्य विसर्जन मानले जाते. विसर्जनाचा खरा अर्थ म्हणजे अहंकाराचे विसर्जन. 10 दिवस बाप्पासोबत राहिल्यावर आपल्यातील वाईट सवयी पाण्यात सोडाव्यात आणि चांगले गुण घ्यावेत हाच खरा संदेश आहे.