कृषी : सध्या अनेक भागात पावसाने ओढ दिल्यामुळे विहिरी आणि बोअरवेलचे पाणी कमी झाले आहे. शेतकऱ्यांसमोर सर्वात मोठा प्रश्न म्हणजे जमिनीत पाणी टिकवून कसे ठेवायचे. यावर कृषी तज्ज्ञांनी एक सोपा उपाय सांगितला आहे. शेताच्या बांधावर एक विशिष्ट झाड लावल्यास जमिनीतील ओलावा जास्त काळ टिकून राहतो आणि विहिरीच्या पाणी पातळीतही वाढ होते. तसेच या झाडापासून तुम्हाला अतिरिक्त उत्पन्न देखील मिळणार आहे.
या झाडाचे नाव आहे बांबू आणि सुबाभूळ. अनेक शेतकऱ्यांना वाटते की बांबू किंवा निलगिरी सारखे झाड पाणी जास्त खेचते. पण कृषी विद्यापीठाच्या संशोधनानुसार योग्य पद्धतीने लावलेला बांबू हा जमिनीची धूप थांबवतो. त्याची मुळे जमिनीत पाणी धरून ठेवण्याचे काम करतात. विशेषतः शेताच्या उताराच्या बाजूला आणि बांधावर बांबू लावल्यास पावसाचे पाणी वाहून जात नाही आणि तेच पाणी जमिनीत मुरते.
1. पाणी टिकवून ठेवते: बांबूच्या मुळांचे जाळे खूप दाट असते. त्यामुळे पावसाचे पाणी जमिनीत जिरण्यास मदत होते. यामुळे आजूबाजूच्या विहिरींना पाणी लागते. एका अंदाजानुसार बांधावर बांबू असलेल्या शेतात इतर शेताच्या तुलनेत 30 टक्के जास्त ओलावा टिकून राहतो.
2. जमिनीची सुपीकता वाढते: बांबूची पाने गळून जमिनीवर पडतात आणि त्यापासून नैसर्गिक सेंद्रिय खत तयार होते. त्यामुळे तुम्हाला रासायनिक खताचा खर्च कमी होतो.
3. उत्पन्नाचा स्रोत: बांबू हे फक्त झाड नाही तर ते एक नगदी पीक आहे. 3 ते 4 वर्षात एका बांबूच्या बेटापासून तुम्हाला 500 ते 1000 बांबू मिळतात. सध्या बाजारात एका बांबूला 80 ते 150 रुपये भाव आहे. म्हणजे एका बांधापासूनच तुम्ही वर्षाला 50 हजारांपर्यंत कमाई करू शकता.
महाराष्ट्रासाठी मानगा, काटा बांबू आणि टिशू कल्चर बांबू या जाती चांगल्या आहेत. याची लागवड पावसाळ्याच्या सुरुवातीला करावी. दोन झाडांमध्ये 5 ते 6 फूट अंतर ठेवा. सुरुवातीला पहिले 6 महिने थोडे पाणी द्यावे लागते, त्यानंतर त्याला जास्त पाण्याची गरज लागत नाही.
हो, बांबू लागवडीसाठी सरकारकडून मदत मिळते. राष्ट्रीय बांबू मिशन अंतर्गत शेतकऱ्यांना प्रति रोप 50 टक्के अनुदान दिले जाते. तसेच महाराष्ट्र बांबू विकास मंडळाकडून देखील रोपे स्वस्त दरात दिली जातात. यासाठी तुम्हाला तुमच्या तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयात जाऊन अर्ज करावा लागेल.
शेताच्या उत्तर आणि पश्चिम बाजूच्या बांधावर बांबू लावू नका, कारण त्याची सावली पिकावर पडते. नेहमी दक्षिण आणि पूर्व बाजूला लावा. बांधापासून 2 फूट सोडून खड्डा खणावा. खड्ड्यात शेणखत टाकून रोप लावावे. पहिल्या वर्षी बांबूच्या मध्ये आंतरपीक म्हणून तुम्ही चवळी किंवा मूग घेऊ शकता. जर तुमच्या विहिरीत पाणी कमी असेल तर यंदा पावसाळ्यात नक्की या झाडाची लागवड करून पहा. यामुळे तुमची पाण्याची समस्या सुटेल आणि उत्पन्नातही वाढ होईल.