पर्यटन : भारताच्या हृदयात वसलेले उज्जैन हे केवळ एक शहर नाही तर मोक्षाचे द्वार मानले जाते. बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आणि एकमेव दक्षिणमुखी ज्योतिर्लिंग असलेले महाकालेश्वर मंदिर येथे आहे. येथे काळाची गणनाही थांबते अशी श्रद्धा आहे.
पुण्यातून उज्जैनचे अंतर रस्त्याने साधारण 650 ते 700 किलोमीटर आहे. हवाई अंतर 550 किलोमीटरच्या आसपास आहे. प्रवासासाठी 14 ते 16 तास लागतात.
पुण्यातून उज्जैनला कसे जायचे, ट्रान्सपोर्ट सुविधा
1. रेल्वेने - हा सर्वात सोपा आणि स्वस्त पर्याय आहे. पुणे जंक्शनवरून उज्जैनसाठी थेट रेल्वे आहे. पुणे इंदूर एक्सप्रेस, पुणे वेरावळ एक्सप्रेस यांसारख्या गाड्या दररोज आहेत. प्रवास 14 ते 15 तासांचा आहे. स्लीपरचे तिकीट 500 रुपयांपासून सुरू होते.
2. विमानाने - सर्वात जलद पर्याय. उज्जैनला स्वतःचे विमानतळ नाही. जवळचे विमानतळ इंदूरमधील देवी अहिल्याबाई होळकर विमानतळ आहे, जे उज्जैनपासून फक्त 55 किलोमीटर आहे. पुण्यातून इंदूरला दीड तासात विमान पोहोचते. इंदूरवरून टॅक्सी किंवा बसने दीड तासात उज्जैनला जाता येते. टॅक्सीचे भाडे 1000 ते 1500 रुपये आहे.
3. बसने - पुण्यातून उज्जैनसाठी 40 पेक्षा जास्त खाजगी बस दररोज धावतात. रेडबस, हंस ट्रॅव्हल्स, जोगेश्वरी ट्रॅव्हल्स यांच्या एसी स्लीपर बस आहेत. तिकीट 1050 रुपयांपासून सुरू होते. वेळ 16 ते 18 तास.
4. स्वतःच्या गाडीने - पुणे धुळे इंदूर देवास मार्गे NH52 आणि NH47 हा सर्वात चांगला मार्ग आहे. रस्ता फोरलेन आहे. वाटेत इंदूरला थांबून प्रसिद्ध पोहे जलेबीचा आस्वाद घेता येईल.
महाकालेश्वर हे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी तिसरे ज्योतिर्लिंग आहे. हे एकमेव ज्योतिर्लिंग आहे जे दक्षिणमुखी आहे. दक्षिण दिशा ही यमाची दिशा मानली जाते, त्यामुळे येथे दर्शन घेतल्यास मृत्यूचे भय नाहीसे होते असे मानले जाते.
कथेनुसार उज्जैनमध्ये चंद्रसेन नावाचा राजा होता जो शिवभक्त होता. दूषण नावाच्या राक्षसाने त्याच्यावर हल्ला केला तेव्हा राजाने शिवाला हाक मारली. तेव्हा जमीन फाडून महाकाल प्रकट झाले आणि त्यांनी राक्षसाचा वध केला. भक्तांच्या विनंतीवरून ते तेथेच महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंगाच्या रूपात स्थापित झाले. येथे भस्म आरती प्रसिद्ध आहे. दररोज पहाटे 4 वाजता ताज्या भस्माने शिवलिंगाचा शृंगार केला जातो. ही आरती पाहण्यासाठी महिनाभर आधी ऑनलाईन बुकिंग करावे लागते.
उज्जैन हे भारताच्या मध्यभागी आहे. प्राचीन काळी येथून कर्कवृत्त जात होते त्यामुळे येथे काळाची गणना केली जात असे. येथे क्षिप्रा नदी वाहते. दर 12 वर्षांनी येथे सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो, ज्याला उज्जैन कुंभ म्हणतात. विक्रमादित्य राजाची ही नगरी म्हणूनही याची ओळख आहे.
1. काल भैरव मंदिर - हे महाकालचे कोतवाल मानले जातात. येथे देवाला दारूचा नैवेद्य दाखवला जातो.
2. हरसिद्धी माता मंदिर - 51 शक्तीपीठांपैकी एक.
3. राम घाट - क्षिप्रा नदीवर संध्याकाळची आरती पाहण्यासारखी असते.
4. कालीयादेह पॅलेस - क्षिप्रा नदीच्या मधोमध असलेला सुंदर महाल.
5. संदीपनी आश्रम - जिथे कृष्ण आणि सुदामा यांनी शिक्षण घेतले होते.
उज्जैनमध्ये राहण्यासाठी सर्व पर्याय आहेत. मंदिराच्या 500 मीटर परिसरात अनेक धर्मशाळा आहेत जिथे 500 ते 1000 रुपयात रूम मिळते. महाकालेश्वर मंदिर ट्रस्टची स्वतःची भक्त निवास आहे. तसेच इंदूर रोडवर 3 स्टार ते 5 स्टार हॉटेल्स आहेत. खाण्यासाठी येथे शुद्ध शाकाहारी जेवण मिळते. पोहे, कचोरी, मालपुआ आणि लस्सी प्रसिद्ध आहे. मंदिर परिसरात अनेक भोजनालयांमध्ये 100 रुपयात पोटभर थाळी मिळते.
महाकाल मंदिर आता नवीन महाकाल लोक कॉरिडॉरमुळे खूप भव्य झाले आहे. दर्शनासाठी 4 प्रकारच्या रांगा आहेत. सामान्य दर्शन विनामूल्य आहे, त्याला 1 ते 2 तास लागतात. 250 रुपयांचे शीघ्र दर्शन तिकीट घेतल्यास 30 ते 45 मिनिटात दर्शन होते. भस्म आरतीसाठी ऑनलाईन परमिशन घ्यावी लागते. मंदिर सकाळी 4 ते रात्री 11 वाजेपर्यंत उघडे असते. मोबाईल, बेल्ट आणि चामड्याच्या वस्तू आत नेण्यास मनाई आहे. बाहेर लॉकरची सोय आहे.
टिप्स - उज्जैनला जाण्यासाठी ऑक्टोबर ते मार्च हा सर्वोत्तम काळ आहे. श्रावण महिना आणि महाशिवरात्रीला खूप गर्दी असते, त्यामुळे आधीच बुकिंग करून जा.
डिस्क्लेमर - हा लेख पर्यटन माहितीसाठी आहे. रेल्वे, विमान आणि तिकीट दर वेळेनुसार बदलू शकतात. प्रवासापूर्वी अधिकृत वेबसाईटवर खात्री करून घ्यावी.