अष्टविनायक यात्रेतील दुसरा गणपती म्हणजे सिद्धटेकचा श्री सिद्धिविनायक. पुणे जिल्ह्यापासून जवळ असलेले हे स्थान सर्वात पवित्र आणि जागृत मानले जाते. अष्टविनायक यात्रा मोरगाव पासून सुरू होते आणि त्यानंतर दुसरे दर्शन सिद्धटेकला घेतले जाते.
मंदिर कुठे आहे
हे मंदिर अहमदनगर जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यात भीमा नदीच्या काठावर आहे. पुण्यापासून अंतर सुमारे 98 किलोमीटर आहे. सिद्धटेक हे छोटेसे गाव भीमा नदीच्या कडेला वसले आहे. मंदिर नदीच्या काठावर टेकडीवर आहे, त्यामुळे सिद्ध टेक असे नाव पडले.
अध्यात्मिक महत्व
असे मानले जाते की या ठिकाणी गणपतीने विष्णूला सिद्धी दिली होती. त्यामुळे या गणपतीला सिद्धिविनायक म्हणतात. जो भाविक इथे मनापासून नवस मागतो त्याला कार्यसिद्धी मिळते. गणपती बाप्पा इथे आपल्या भक्तांची विघ्ने दूर करून त्यांना यश देतो. एकटे सिद्धटेक हे असे मंदिर आहे जिथे गणपतीची सोंड उजव्या बाजूला आहे. उजव्या सोंडेचा गणपती खूप कडक आणि नवसाला पावणारा मानला जातो. त्यामुळे या मंदिरात पुजारीच पूजा करतात, प्रदक्षिणा खूप सावकाश घालावी लागते.
सविस्तर कथा
पौराणिक कथेनुसार, प्राचीन काळी ब्रह्मदेव सृष्टी निर्माण करण्याच्या विचारात होते. त्यावेळी भगवान विष्णू योगनिद्रेत होते. त्यांच्या कानातील मळापासून मधु आणि कैटभ नावाचे दोन भयंकर राक्षस निर्माण झाले. या दोन्ही राक्षसांनी ब्रह्मदेवावर हल्ला करून वेद चोरून नेले.
ब्रह्मदेवाने विष्णूला जागे केले. विष्णूने त्या राक्षसांशी 5000 वर्षे युद्ध केले पण ते मरेनात. तेव्हा शंकराने विष्णूला सांगितले की तू गणपतीची उपासना केली नाहीस म्हणून तुला यश येत नाही.
तेव्हा विष्णूने सिद्धटेक या ठिकाणी येऊन श्री गणेशाचा मंत्र जप करत कठोर तप केले. गणपती प्रसन्न झाला आणि त्याने विष्णूला सिद्धी मंत्र दिला. या सिद्धीच्या जोरावर विष्णूने मधु कैटभाचा वध केला आणि वेद ब्रह्मदेवाला परत मिळवून दिले.
विष्णूने गणपतीला विनंती केली की तू इथेच सिद्धिविनायक म्हणून वास कर. तेव्हापासून हा गणपती इथे आहे. या ठिकाणी विष्णूला सिद्धी मिळाली म्हणून याचे नाव सिद्धटेक पडले.
दुसरी कथा अशी आहे की एका गवळ्याला या ठिकाणी गणपतीची मूर्ती सापडली. त्याने ती मूर्ती एका झाडाखाली ठेवली. तिथेच पुढे मंदिर बांधले गेले.
मंदिराची रचना आणि मूर्ती
हे मंदिर पेशव्यांनी बांधले आहे. मंदिराचे बांधकाम काळ्या दगडात आहे. मंदिराला तीन प्रदक्षिणा आहेत. गाभाऱ्यात गणपतीची मूर्ती 3 फूट उंच आणि 2.5 फूट रुंद आहे. ही मूर्ती स्वयंभू आहे. गणपतीची सोंड उजव्या बाजूला वळलेली आहे आणि तो सिद्धी आणि बुद्धी या दोन्ही पत्नींसह बसलेला आहे. विशेष म्हणजे हा एकमेव गणपती आहे जिथे गाभाऱ्याला जाऊन प्रदक्षिणा घालता येते.
मंदिराच्या समोर भीमा नदी आहे. असे मानले जाते की भीमा नदीने सुद्धा या गणपतीची पूजा केली होती. नदीच्या पात्रात अनेक पुरातन मूर्ती सापडतात.
दर्शन वेळ आणि कसे जायचे
1. मंदिर सकाळी 5.30 ते रात्री 9.30 पर्यंत उघडे असते. दुपारी 12 ते 1.30 मध्ये नैवेद्यासाठी बंद असते.
2. पुण्यातून जायचे असेल तर पुणे - दौंड - सिध्दटेक हा रस्ता आहे. पुणे ते सिद्धटेक 98 किलोमीटर. पुणे जिल्ह्यातील हडपसर बस स्टँड वरून थेट एसटी बस मिळते. स्वतःची गाडी असेल तर पुणे - चौफुला - शिरूर मार्गे जाणे सोपे आहे.
जवळपास पाहण्याची ठिकाणे
भीमा नदीचा घाट, नागेश्वर मंदिर, आणि मोरगावचा मयुरेश्वर हा पहिला अष्टविनायक फक्त 50 किलोमीटरवर आहे.
अष्टविनायक यात्रेत दुसरा मान असलेला हा गणपती भाविकांना सिद्धी आणि बुद्धी देतो अशी श्रद्धा आहे. एकदा तरी सिद्धटेकला जाऊन या गणपतीचे दर्शन घ्यावे.