स्क्रब टायफस : पावसाळा संपला की पुणे आणि सातारा जिल्ह्यात डेंग्यूचे रुग्ण वाढतात हे आपण दरवर्षी पाहतो. पण यावर्षी डॉक्टर वेगळीच चिंता व्यक्त करत आहेत. डेंग्यूसोबतच स्क्रब टायफस नावाच्या आजाराचे रुग्ण मोठ्या प्रमाणात समोर येत आहेत. हा आजार डेंग्यूसारखाच वाटतो, त्यामुळे अनेकजण त्याला साधा व्हायरल ताप समजून दुर्लक्ष करतात आणि नंतर त्रास वाढतो.
हा आजार Orientia tsutsugamushi नावाच्या बॅक्टेरियामुळे होतो. हा बॅक्टेरिया चिकर्स नावाच्या अतिशय लहान किड्याच्या चावण्याने माणसाच्या शरीरात जातो. हे किडे गवत, शेत, झुडपे आणि दाट गवताळ जागेत राहतात. पावसाळ्यानंतर गवत वाढते, शेतात काम वाढते, तेव्हा शेतकरी, माळी किंवा गवतात बसणाऱ्या लोकांना या किड्याचा चावा लागतो. एका माणसाकडून दुसऱ्या माणसाला हा आजार होत नाही.
पुणे आणि सातारा हे दोन्ही जिल्हे सह्याद्रीच्या कुशीत आहेत. इथे शेती, गवताळ पठार आणि जंगल जास्त आहे. पावसाळ्यानंतर वातावरण ओलसर राहते, ज्यामुळे या किड्यांची संख्या वाढते. महाबळेश्वर, वाई, खंडाळा, मुळशी, भोर, माण, कोरेगाव या भागात शेतात काम करणाऱ्या लोकांमध्ये याचे प्रमाण जास्त दिसून येते. डॉक्टर सांगतात की हा आजार आता दुर्मिळ राहिलेला नाही, पावसाळ्यात आणि पावसाळ्यानंतरच्या काळात याचा विचार करायलाच हवा.
या आजाराची लक्षणे चावल्यानंतर 6 ते 14 दिवसांनी दिसतात.
1. अचानक खूप जास्त ताप येणे आणि थंडी वाजणे.
2. डोके खूप दुखणे, जे साध्या गोळीने कमी होत नाही.
3. अंगदुखी आणि स्नायू खूप दुखणे, खूप थकवा जाणवणे.
4. मान, काखेत किंवा जांघेत गाठी येणे, म्हणजे लिम्फ नोड सुजणे.
5. काही लोकांना अंगावर लाल पुरळ येणे.
6. सगळ्यात महत्त्वाचे लक्षण म्हणजे एस्चर. जिथे किडा चावला तिथे काळ्या रंगाची खपली असलेली वेदनारहित जखम तयार होते. ही जखम काखेत, कमरेवर किंवा गुप्तांगाच्या जवळ असू शकते. डेंग्यूमध्ये असे होत नाही, हे स्क्रब टायफसचे खास लक्षण आहे.
7. काही रुग्णांना सुका खोकला, उलटी आणि पोटदुखी सुद्धा होते.
जर ताप 5 दिवसांपेक्षा जास्त राहिला आणि डेंग्यू मलेरियाची टेस्ट निगेटिव्ह आली तरी ताप कमी होत नसेल तर डॉक्टर स्क्रब टायफसची टेस्ट करायला सांगतात.
हा आजार पूर्णपणे बरा होणारा आहे, पण वेळेत निदान होणे गरजेचे आहे. यासाठी डॉक्टर Doxycycline आणि Azithromycin सारखी अँटिबायोटिक देतात, जी 24 ते 48 तासात ताप कमी करते. स्वतःहून औषध घेऊ नका.
शेतात किंवा गवताळ जागेत काम करताना पूर्ण बाह्यांचे कपडे, लांब पॅन्ट आणि बंद बूट घाला. गवतावर थेट बसू नका. घराच्या आजूबाजूचे गवत, तण काढून टाका. शेतातून आल्यावर अंघोळ करा आणि कपडे धुवा. लहान मुलांना मातीत खेळल्यानंतर हात पाय साबणाने धुवायला लावा. उंदरांचा बंदोबस्त करा, कारण उंदरांवर हे किडे जगतात.
हा लेख फक्त माहितीसाठी आहे. जर तुम्हाला किंवा कुटुंबात कोणाला 3 दिवसांपेक्षा जास्त ताप, तीव्र डोकेदुखी आणि अंगावर काळी खपली अशी लक्षणे दिसली तर त्वरित जवळच्या सरकारी दवाखान्यात किंवा फॅमिली डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.