पुण्याच्या जवळ फिरायचे ठिकाण शोधताय, जिथे भक्तीही आहे आणि निसर्गही आहे, तर जेजुरी गड हा सर्वात बेस्ट पर्याय आहे. जेजुरीला सोन्याची जेजुरी असेही म्हणतात. कारण इथे भाविक देवावर भंडारा उधळतात आणि सगळा गड सोनेरी दिसतो. चला तर मग जेजुरी गडाविषयी संपूर्ण माहिती सविस्तर पाहूया.
जेजुरी गड कुठे आहे आणि पुण्यापासून अंतर किती -
जेजुरी गड हा पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात आहे. पुण्यापासून जेजुरीचे अंतर साधारण 50 ते 55 किलोमीटर आहे. गाडीने जायचे झाले तर एक ते दीड तास लागतो.
कसे पोहोचाल, ट्रान्सपोर्ट सुविधा -
1. स्वतःच्या गाडीने - पुणे सासवड रोडने तुम्ही थेट जेजुरीला पोहोचू शकता. रस्ता एकदम चांगला आहे. पुणे बेंगलोर हायवेवरूनही जाता येते.
2. एसटी बसने - स्वारगेट एसटी स्टँडवरून दर अर्ध्या तासाने जेजुरीसाठी एसटी बस मिळते. तिकीट साधारण 70 ते 80 रुपये आहे.
3. रेल्वेने - जेजुरीला स्वतःचे रेल्वे स्टेशन आहे. पुणे ते जेजुरी पॅसेंजर, पुणे दौंड डेमू या गाड्या रोज आहेत. स्टेशनवरून गडापर्यंत जाण्यासाठी ऑटो आणि जीप मिळतात. स्टेशन ते गड अंतर 4 किलोमीटर आहे.
जेजुरी हा खंडोबाचा गड आहे. खंडोबा हे महाराष्ट्राचे कुलदैवत आहे. महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांचे कुलदैवत खंडोबा आहे. जेजुरी हे महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तीपीठांपैकी एक मानले जाते. गडाची उंची समुद्रसपाटीपासून सुमारे 700 मीटर आहे. हा गड एका छोट्या टेकडीवर वसलेला आहे. गडावरून आजूबाजूचा सगळा परिसर दिसतो.
जेजुरीची कथा आणि परंपरा
पौराणिक कथेनुसार मणि आणि मल्ल या दोन राक्षसांनी लोकांना खूप त्रास दिला होता. तेव्हा लोकांनी महादेवाला साकडे घातले. शंकराने मार्तंड भैरव म्हणजे खंडोबाचा अवतार घेतला आणि या दोन्ही राक्षसांचा वध केला. तो दिवस होता मार्गशीर्ष शुद्ध षष्ठी म्हणजेच चंपाषष्ठी. म्हणून चंपाषष्ठीला जेजुरीला मोठी यात्रा भरते.
इथली सगळ्यात प्रसिद्ध परंपरा म्हणजे भंडारा उधळणे. येळकोट येळकोट जय मल्हार असा जयघोष करत भाविक हळदीची उधळण करतात. त्यामुळे सगळा गड सोनेरी होऊन जातो. नवसाला पावणारा देव म्हणून खंडोबावर लोकांची खूप श्रद्धा आहे.
गडावर काय काय पहावे -
1. मुख्य खंडोबा मंदिर - दगडी बांधकामाचे खूप सुंदर मंदिर आहे. मंदिरात खंडोबा आणि म्हाळसा यांच्या मूर्ती आहेत.
2. 300 पेक्षा जास्त पायऱ्या - गडावर जाण्यासाठी दगडी पायऱ्या आहेत. या पायऱ्यांवरून जाताना दोन्ही बाजूला जुन्या दीपमाळा दिसतात.
3. कडेपठार मंदिर - मुख्य गडापासून थोडे वर गेल्यावर कडेपठारावरचे मंदिर आहे. इथून जेजुरी शहराचे सुंदर दृश्य दिसते. संध्याकाळी इथला सूर्यास्त खूप सुंदर दिसतो.
4. इतिहासकालीन तलाव आणि वाडे - गडाच्या पायथ्याशी पेशवे काळातील तलाव आणि होळकर वाडा आहे.
राहण्याची आणि खाण्यापिण्याची सोय -
जेजुरी गडावर राहण्यासाठी देवस्थानचे भक्त निवास आहे. तिथे 500 रुपयांपासून रूम मिळते. त्याशिवाय गडाच्या पायथ्याशी अनेक छोटी हॉटेल्स आणि लॉज आहेत. जेवणासाठी गडाच्या पायथ्याशी भरपूर खानावळी आहेत. तुम्हाला झुणका भाकरी, मिसळ, वडापाव सहज मिळेल. गडावर प्रसाद म्हणून पुरणपोळीचा नैवेद्य मिळतो.
जेजुरीला जाण्यासाठी बेस्ट वेळ -
जेजुरीला तुम्ही वर्षभर कधीही जाऊ शकता. पण पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात गडावरची मजा काही औरच असते. चंपाषष्ठी आणि सोमवती अमावस्या या दिवशी इथे खूप मोठी यात्रा असते, त्या दिवशी गर्दी जास्त असते. जर तुम्हाला शांत दर्शन घ्यायचे असेल तर सोमवार ते शुक्रवार या दिवशी सकाळी लवकर जा.