आजकाल झोप न येणे ही खूप सामान्य समस्या झाली आहे. अनेकजण रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल, लॅपटॉप किंवा टीव्ही पाहत बसतात आणि त्यानंतर त्यांना झोपच येत नाही. याचे मुख्य कारण आहे तुमच्या मोबाईल स्क्रीनमधून निघणारा ब्लू लाईट. हा प्रकाश दिसायला साधा वाटतो पण तो थेट तुमच्या मेंदूवर परिणाम करतो.
सूर्यप्रकाशामध्ये वेगवेगळ्या रंगाचे प्रकाश किरण असतात. त्यापैकी एक म्हणजे ब्लू लाईट म्हणजेच निळा प्रकाश. हा प्रकाश नैसर्गिकरित्या सूर्यापासून मिळतो आणि दिवसा तो आपल्याला ताजेतवाने ठेवतो. पण मोबाईल, लॅपटॉप, टॅबलेट आणि एलईडी बल्बमधूनही हाच ब्लू लाईट मोठ्या प्रमाणात बाहेर पडतो. रात्रीच्या वेळी हा कृत्रिम ब्लू लाईट आपल्या शरीरासाठी घातक ठरतो.
आपल्या मेंदूमध्ये मेलाटोनिन नावाचे एक हार्मोन तयार होते. हे हार्मोन आपल्याला झोप आणण्याचे काम करते. संध्याकाळ झाली की मेंदू मेलाटोनिन तयार करायला सुरुवात करतो आणि आपल्याला झोपेची जाणीव होते. जेव्हा तुम्ही रात्री मोबाईल पाहता तेव्हा स्क्रीनमधून येणारा ब्लू लाईट मेंदूला असा संदेश देतो की अजून दिवसच आहे. त्यामुळे मेंदू मेलाटोनिन तयार करणे थांबवतो. परिणामी तुम्हाला झोप येत नाही, तुम्ही पडून राहता पण डोळे उघडेच राहतात. याला सर्केडियन रिदम बिघडणे असे म्हणतात. आपल्या शरीराचे नैसर्गिक घड्याळच बिघडून जाते.
फक्त झोप न येणे एवढाच याचा परिणाम नाही. रोज रात्री उशिरापर्यंत ब्लू लाईटच्या संपर्कात राहिल्याने डोळे कोरडे होणे, डोळ्यांमध्ये जळजळ होणे, डोकेदुखी, दुसऱ्या दिवशी थकवा जाणवणे, चिडचिड होणे आणि लक्ष केंद्रित न होणे असे त्रास होतात. लहान मुलांमध्ये याचा परिणाम जास्त दिसून येतो. तसेच सतत झोप अपूर्ण राहिल्याने वजन वाढणे, ब्लड प्रेशर आणि हृदयाचे आजार होण्याचा धोका वाढतो.
रात्री झोपण्याच्या किमान एक तास आधी मोबाईल आणि लॅपटॉप बंद करावा. झोपताना मोबाईल उशाशी ठेवू नये. मोबाईलमध्ये नाईट मोड किंवा ब्लू लाईट फिल्टर ऑन करून ठेवावा. रात्री 9 नंतर स्क्रीनची ब्राईटनेस कमी ठेवावा. झोपण्यापूर्वी पुस्तक वाचणे, हलके संगीत ऐकणे किंवा ध्यान करणे यामुळे झोप चांगली येते. जर कामामुळे रात्री मोबाईल पाहावाच लागत असेल तर ब्लू लाईट ब्लॉक करणारा चष्मा वापरू शकता.
तुम्हाला चांगली आणि गाढ झोप हवी असेल तर आजपासूनच रात्रीचा स्क्रीन टाइम कमी करा. कारण तुमचा मोबाईल तुम्हाला जागे ठेवतो आणि तुमची झोप चोरतो.
डिस्क्लेमर - हा लेख सामान्य माहितीच्या आधारे लिहिला आहे. यामध्ये दिलेली माहिती वैद्यकीय सल्ला नाही. झोपेशी संबंधित गंभीर समस्या असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.