गुप्त शिवमंदिर : आपल्या संस्कृतीत 33 कोटी देव आहेत पण महादेवांचे स्थान सर्वात वेगळे आहे. महाराष्ट्राच्या सह्याद्रीच्या कुशीत एक असे शिवमंदिर दडलेले आहे जे आपल्या संस्कृतीच्या विनाशाची आणि निर्मितीची गाथा सांगते. हे आहे हरिश्चंद्रगडावरील केदारेश्वराचे गुप्त शिवमंदिर...
आपल्या पुराणांमध्ये या गडाचा उल्लेख आहे. मत्स्यपुराण, अग्निपुराण आणि स्कंदपुराणात सांगितले आहे की या ठिकाणीच भगवान विष्णूंनी हरिश्चंद्र राजाला वरदान दिले होते. याच ठिकाणी संत चांगदेव महाराजांनी 14 व्या शतकात तपश्चर्या केली होती. हे फक्त मंदिर नाही तर आपल्या संस्कृतीचा आत्मा आहे.
हे मंदिर कोणत्याही गावात किंवा शहरात नाही. ते एका खोल आणि अंधाऱ्या गुहेत आहे. या गुहेपर्यंत पोहोचण्यासाठी कोणताही सोपा मार्ग नाही. मंगळगंगा नदीच्या उगमाजवळ ही गुहा आहे. जंगल, दऱ्या आणि कडे पार करूनच येथे पोहोचता येते. पूर्वी ऋषीमुनी येथे गुप्तपणे शिवाची आराधना करायचे म्हणून याला गुप्त शिवमंदिर म्हणतात.
चार युगांचे रहस्य आणि आपले संस्कार
या मंदिरातील सगळ्यात मोठा संस्काराचा संदेश म्हणजे त्याचे चार खांब. असे मानले जाते की ब्रह्मदेवाने चार युगांसाठी चार खांब तयार केले. सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग. जेव्हा जेव्हा एका युगाचा अंत झाला तेव्हा एक खांब कोसळला. आज तीन खांब कोसळले आहेत. फक्त कलियुगाचा खांब शिल्लक आहे.
हे आपल्याला काय शिकवते, तर धर्म, सत्य, दया आणि तप या चार गोष्टींवर आपली संस्कृती टिकून आहे. कलियुगात फक्त दान हाच एक गुण शिल्लक आहे आणि त्यावरच हे जग टिकून आहे. जेव्हा मनुष्य दानधर्म सुद्धा विसरेल तेव्हा हा शेवटचा खांबही कोसळेल आणि प्रलय येईल. हा आपल्या संस्कृतीने दिलेला इशारा आहे.
गुहेत असलेले 5 फूट उंच शिवलिंग हे स्वयंभू आहे. ते कोणत्याही माणसाने बनवलेले नाही. ते चारही बाजूंनी पाण्याने वेढलेले आहे. हे पाणी म्हणजे मंगळगंगा नदीचे पवित्र पाणी आहे. उन्हाळ्यात थंड आणि हिवाळ्यात गरम असणारे हे पाणी निसर्गाचा चमत्कार आहे. या पाण्यातून चालत जाऊन महादेवांचे दर्शन घेणे म्हणजे आपल्या पापांचा नाश करणे आहे. हरिश्चंद्रगडाचे हे गुप्त शिवमंदिर फक्त दर्शनाचे ठिकाण नाही, ते आपल्या संस्कृतीचे जिवंत उदाहरण आहे.