जन्माष्टमी आली की गल्ली-गल्लीत दहीहंडीचा थरार पाहायला मिळतो. पण आपण कधी विचार केला आहे का, की ही दहीहंडी फोडतातच का? कृष्णाने लोणी चोरले म्हणून फक्त ही परंपरा सुरू झाली का, तर नाही. यामागे मोठे शास्त्र आणि विज्ञान आहे.
श्रीकृष्णाला लोणी आणि दही खूप आवडायचे. गोकुळात गवळणी लोणी-दही उंचावर, शिक्यावर लटकवून ठेवायच्या जेणेकरून मांजर किंवा उंदीर खाऊ नये. पण कृष्ण आपल्या मित्रांसोबत मानवी मनोरा बनवून ते फोडायचा आणि सगळ्यांना वाटायचा. यातून दोन संदेश मिळतात - एकत्र येऊन काम केले तर कोणतीही उंची गाठता येते, आणि जे आहे ते वाटून खावे.
श्रावण-भाद्रपद महिन्यात पावसामुळे पचनक्रिया मंदावते. दही, दूध, लोणी यात चांगले बॅक्टेरिया आणि फॅट असते जे या काळात शरीराला ताकद देते. म्हणून दहीहंडी फोडून प्रसाद म्हणून ते वाटले जायचे.
थर लावणे हा एक उत्तम शारीरिक व्यायाम आहे. यात तोल सांभाळणे, एकमेकांवर विश्वास ठेवणे, आणि एकाग्रता लागते. हा एक प्रकारचा योग आणि टीम बिल्डिंगच आहे. वरच्या थरावर असलेल्या मुलाचा भीतीवर विजय मिळतो.
पूर्वी मातीच्या मडक्यात दही-दूध ठेवले जायचे. मडके फोडल्याने ते मातीत मिसळून जाते आणि जमीन सुपीक होते. हा पर्यावरण रक्षणाचा पण एक भाग होता.
उंचावर असलेली हंडी म्हणजे आपले ध्येय. ते गाठण्यासाठी आपल्याला अहंकार (हंडी) फोडावाच लागतो आणि सगळ्यांच्या मदतीने वर जावे लागते, हा जीवनाचा संदेश यातून मिळतो.
म्हणून दहीहंडी हा फक्त सण नाही, तर आरोग्य, एकजूट, आणि जीवन कसे जगावे याचे धडे देणारा उत्सव आहे.