व्यक्तिविशेष : भारतात उद्योगपती अनेक झाले, पण उद्योगाला माणुसकीची जोड देणारा एकच माणूस झाला - रतन नवल टाटा. लोक त्यांना टाटा समूहाचे चेअरमन म्हणून ओळखतात, पण मी त्यांना भारताचा शेवटचा खरा सज्जन उद्योगपती म्हणून ओळखतो.
रतन टाटा यांचा जन्म २८ डिसेंबर १९३७ रोजी मुंबईत झाला. ते टाटा घराण्याचे संस्थापक जमशेदजी टाटा यांचे पणतू. पण त्यांचे बालपण सुखी नव्हते. वयाच्या १० व्या वर्षी त्यांच्या आई-वडिलांचा घटस्फोट झाला. त्यानंतर त्यांचे संगोपन त्यांच्या आजी नवाजबाई टाटा यांनी केले. या एकटेपणानेच त्यांना शांत, संयमी आणि संवेदनशील बनवले.
त्यांचे शिक्षण मुंबईतील कॅम्पियन स्कूल आणि नंतर केथेड्रल स्कूलमध्ये झाले. पुढे ते अमेरिकेतील कॉर्नेल युनिव्हर्सिटीतून आर्किटेक्चर आणि स्ट्रक्चरल इंजिनिअरिंग मध्ये पदवीधर झाले आणि हार्वर्ड बिझनेस स्कूलमधून त्यांनी मॅनेजमेंटचे शिक्षण पूर्ण केले. त्यांना हवे असते तर अमेरिकेतच IBM मध्ये मोठ्या पगाराची नोकरी मिळत होती, पण त्यांनी भारतात परत येण्याचा निर्णय घेतला.
१९६२ साली रतन टाटा टाटा समूहात रुजू झाले. कोणत्याही चेअरमनच्या खुर्चीवर नाही, तर थेट जमशेदपूरच्या टाटा स्टीलच्या कारखान्यात कामगारांसोबत. तिथे त्यांनी चुनखडी टाकण्यापासून ते भट्टीजवळ काम करण्यापर्यंत सगळी कामे केली.
१९९१ मध्ये जेआरडी टाटा यांनी त्यांना आपला उत्तराधिकारी म्हणून निवडले. त्यावेळी अनेकांनी टीका केली - रतन टाटा खूप शांत आहेत, ते टाटा समूह सांभाळू शकणार नाहीत. पण रतन टाटा यांनी २१ वर्षात टाटा समूहाचा महसूल ४० पटीने वाढवला. महसूल १०,००० कोटींवरून ४ लाख कोटींवर नेला.
१. टाटा मोटर्सची हार आणि जित: १९९८ मध्ये टाटा इंडिका फेल गेली तेव्हा फोर्ड कंपनीने टाटा मोटर्स विकत घेण्यासाठी रतन टाटा यांना अमेरिकेत बोलावून अपमानित केले होते. रतन टाटा शांतपणे परत आले. ९ वर्षांनी २००८ मध्ये त्याच फोर्डची जगप्रसिद्ध जॅग्वार आणि लँड रोव्हर कंपनी टाटाने २.३ अब्ज डॉलरला विकत घेतली. हा भारतीय उद्योग विश्वातील सर्वात मोठा बदला होता.
२. जगातील सर्वात स्वस्त कार - टाटा नॅनो: एका मध्यमवर्गीय कुटुंबाला पावसात स्कूटरवर चार जण जाताना पाहून त्यांनी १ लाखात कार देण्याचे स्वप्न पाहिले. २००८ मध्ये नॅनो लॉन्च झाली. जरी ती व्यावसायिकदृष्ट्या फारशी यशस्वी झाली नाही, तरी जगाने पाहिले की भारतातही असा विचार करणारा उद्योगपती आहे.
३. टाटा समूहाचे जागतिकीकरण: टेटली चहा, कोरस स्टील आणि जग्वार लँड रोव्हर या कंपन्यांच्या खरेदीमुळे टाटा हे नाव जागतिक बनले.
रतन टाटा यांची संपत्ती ३,८०० कोटी होती, पण ते कधीच श्रीमंतांच्या यादीत आले नाहीत. कारण टाटा सन्सचे ६६% शेअर्स टाटा ट्रस्टकडे आहेत, जे देशसेवेसाठी वापरले जातात.
त्यांचे मोठेपण त्यांच्या छोट्या गोष्टींमध्ये दिसायचे:
त्यांना भारत सरकारने पद्मभूषण (२०००) आणि पद्मविभूषण (२००८) देऊन गौरव केला.
९ ऑक्टोबर २०२४ रोजी वयाच्या ८६ व्या वर्षी मुंबईतील ब्रीच कँडी हॉस्पिटलमध्ये त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. संपूर्ण देश रडला, कारण एक उद्योगपती गेला नव्हता, तर एक विश्वास गेला होता.
आजच्या तरुण पिढीसाठी रतन टाटा यांच्याकडून शिकण्यासारख्या ३ गोष्टी आहेत:
१. संयम: आयुष्यात अपमान झाला तरी उत्तर कामातून द्या, शब्दातून नाही.
२. नम्रता: इतके मोठे होऊनही दोन कुत्रे, एक साधी कार आणि एक छोटं घर यात आनंद मानता येतो.
३. देशप्रथम: व्यवसाय फक्त नफ्यासाठी नाही, तर देशासाठी असावा.
रतन टाटा म्हणायचे, "मी योग्य असण्यावर विश्वास ठेवत नाही, मी योग्य करण्यावर विश्वास ठेवतो." त्यांनी योग्य करून दाखवले. म्हणूनच ते गेले तरी त्यांचे विचार कायम जिवंत राहतील.
माहिती स्रोत : इंटरनेट