भारतीय राजकारणात ज्या काही नावांची सर्वाधिक चर्चा होते, त्यात राहुल गांधी यांचे नाव आघाडीवर आहे. कधी वारसा, तर कधी संघर्षासाठी ओळखले जाणारे राहुल गांधी हे आज काँग्रेस पक्षाचे सर्वात मोठा चेहरा आणि लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते आहेत.
जन्म आणि कुटुंब
राहुल गांधी यांचा जन्म 19 जून 1970 रोजी नवी दिल्ली येथे झाला. ते भारताच्या सर्वात प्रभावशाली राजकीय कुटुंबातून येतात. त्यांचे वडील राजीव गांधी हे भारताचे माजी पंतप्रधान, आजी इंदिरा गांधी भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान आणि पणजोबा पंडित जवाहरलाल नेहरू हे स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान होते. त्यांच्या आई सोनिया गांधी या काँग्रेसच्या माजी अध्यक्षा आहेत, तर बहीण प्रियंका गांधी वाड्रा देखील सक्रिय राजकारणात आहेत. अशा राजकीय पार्श्वभूमीत वाढले असले तरी राहुल यांचे बालपण अतिशय संरक्षित आणि सुरक्षेच्या छायेत गेले, विशेषतः आजी इंदिरा गांधी आणि वडील राजीव गांधी यांच्या हत्येनंतर.
शिक्षण
राहुल यांचे प्रारंभिक शिक्षण दिल्लीतील सेंट कोलंबा स्कूल आणि देहरादूनच्या दून स्कूलमध्ये झाले. पुढे त्यांनी दिल्ली विद्यापीठाच्या सेंट स्टीफन्स कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला, पण नंतर ते अमेरिकेतील हार्वर्ड विद्यापीठात गेले. वडिलांच्या हत्येनंतर सुरक्षेच्या कारणास्तव त्यांना शिक्षणात बदल करावा लागला. त्यांनी अमेरिकेतील रोलिन्स कॉलेज, फ्लोरिडा येथून 1994 मध्ये आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि विकास अभ्यास या विषयात पदवी घेतली. 1995 मध्ये त्यांनी केंब्रिज विद्यापीठाच्या ट्रिनिटी कॉलेजमधून डेव्हलपमेंट स्टडीजमध्ये एम.फिल.ची पदवी मिळवली.
व्यावसायिक कारकीर्द
राजकारणात येण्यापूर्वी राहुल गांधी यांनी कॉर्पोरेट क्षेत्रात काम केले आहे. त्यांनी लंडनमध्ये मॉनिटर ग्रुप नावाच्या मॅनेजमेंट कन्सल्टिंग फर्ममध्ये काम केले. 2002 च्या अखेरीस ते भारतात परतले आणि मुंबईत स्वतःची तंत्रज्ञान सल्लागार कंपनी - बॅकऑप्स सर्व्हिसेस प्रायव्हेट लिमिटेड सुरू केली, जी जागतिक कंपन्यांना तंत्रज्ञान विषयक सल्ला देत असे.
राजकीय प्रवास
राहुल गांधी यांनी 2004 मध्ये अधिकृतपणे राजकारणात प्रवेश केला. त्यांनी वडिलांचा पारंपारिक मतदारसंघ असलेल्या उत्तर प्रदेशातील अमेठीमधून लोकसभा निवडणूक लढवली आणि मोठ्या मताधिक्याने विजयी झाले. 2009 मध्ये ते पुन्हा अमेठीतून जिंकले. 2013 मध्ये त्यांना काँग्रेसचे उपाध्यक्ष बनवण्यात आले आणि 2017 ते 2019 पर्यंत ते पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष होते. 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत अमेठीतून त्यांचा पराभव झाला, पण केरळमधील वायनाडमधून ते जिंकले. 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीत त्यांनी वायनाड आणि रायबरेली दोन्ही ठिकाणाहून निवडणूक लढवली आणि दोन्ही ठिकाणी विजय मिळवला, नंतर त्यांनी रायबरेलीची जागा राखली. सध्या ते लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते आहेत.
कारकिर्द आणि प्रमुख कार्य
1. युवा आणि संघटन: NSUI आणि युवा काँग्रेसमध्ये अंतर्गत निवडणुका सुरू करून त्यांनी युवकांना संधी देण्याचा प्रयत्न केला.
2. भारत जोडो यात्रा: त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे 7 सप्टेंबर 2022 ते 30 जानेवारी 2023 दरम्यान कन्याकुमारी ते काश्मीर अशी 4,080 किमीची पायी यात्रा. त्यानंतर त्यांनी मणिपूर ते मुंबई अशी भारत जोडो न्याय यात्रा देखील काढली. या यात्रांमुळे त्यांची प्रतिमा एक गंभीर आणि जमिनीवरचा नेता अशी बनली.
3. संसदेतील भूमिका: शेतकरी प्रश्न, बेरोजगारी, महागाई आणि अग्निवीर योजना यावरून त्यांनी सरकारला सातत्याने घेरले आहे. राफेल प्रकरण असो वा अदानी मुद्दा, त्यांनी आक्रमक भूमिका घेतली आहे.
राहुल गांधी यांची प्रतिमा एका अशा नेत्याची आहे जो अपयशानंतरही टिकून राहिला. त्यांच्यावर टीका खूप झाली, पण त्यांनी आपली राजकीय वाटचाल सोडली नाही. त्यांचा प्रवास हा वारसातून संघर्षाकडे आणि संघर्षातून स्वीकृतीकडे जाणारा मानला जातो.
माहिती स्रोत - इंटरनेट