श्रावण विशेष : बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी आठवे आणि महाराष्ट्रातील अत्यंत जागृत समजले जाणारे ज्योतिर्लिंग म्हणजे त्र्यंबकेश्वर... नाशिक जिल्ह्यात असलेले हे मंदिर महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत आहे. श्रावण महिन्यात तर येथे भाविकांचा महासागर लोटतो.
त्र्यंबकेश्वरचे महत्त्व इतर ज्योतिर्लिंगांपेक्षा वेगळे आहे.
1. ब्रह्मा, विष्णू, महेश एकत्र: जगातले हे एकमेव ज्योतिर्लिंग आहे जिथे शिवलिंगावर तीन छोटे लिंग आहेत जे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचे प्रतीक मानले जातात. इतरत्र फक्त शिवलिंग असते.
2. गोदावरीचे उगमस्थान: ऋषी गौतम यांनी केलेल्या तपश्चर्येमुळे प्रसन्न होऊन भगवान शिवांनी गंगा नदीला येथे प्रकट केले, तीच गोदावरी. त्यामुळे याला गोदावरीचे उगमस्थान मानले जाते. गौतम ऋषींच्या विनंतीवरून शिव येथेच स्थिर झाले म्हणून याचे नाव त्र्यंबकेश्वर.
3. कुंभमेळा: उज्जैन, प्रयागराज, हरिद्वार आणि त्र्यंबकेश्वर ही चार कुंभमेळ्याची ठिकाणे आहेत. दर 12 वर्षांनी येथे सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो.
येथे पितृदोष, कालसर्प शांती आणि नारायण नागबली या पूजांसाठी देशभरातून लोक येतात. अशी मान्यता आहे की ही पूजा केल्याशिवाय नाशिकची यात्रा पूर्ण होत नाही.
पुण्यातून त्र्यंबकेश्वरचे अंतर साधारण 210 ते 220 किमी आहे.
1. बसने (सर्वात सोपा): पुण्यातील शिवाजीनगर आणि स्वारगेट ST स्टँडवरून नाशिकसाठी दर 30 मिनिटांनी बस आहे. नाशिक महामार्ग बस स्थानकावरून (CBS) त्र्यंबकेश्वरसाठी दर 15 मिनिटांनी ST आणि खाजगी बस मिळते. एकूण प्रवास 5 ते 6 तास.
2. ट्रेनने: पुण्यातून नाशिक रोड (NK) पर्यंत अनेक गाड्या आहेत - उदा. गोदान एक्सप्रेस, पुणे-भुसावळ पॅसेंजर. नाशिक रोड स्टेशनपासून त्र्यंबकेश्वर 38 किमी आहे. स्टेशनबाहेरून शेअर जीप, ST बस सहज मिळते. 1 तासाचा प्रवास.
3. कार / बाईकने: पुणे - संगमनेर - घोटी - त्र्यंबकेश्वर हा सर्वात चांगला मार्ग. रस्ता उत्तम आहे. स्वतःच्या गाडीने 4.5 ते 5 तास लागतात. श्रावणात घाटात ट्रॅफिक असते त्यामुळे सकाळी लवकर निघा.
त्र्यंबकेश्वर हे शहर सह्याद्रीच्या कुशीत, ब्रह्मगिरी पर्वताच्या पायथ्याशी वसलेले आहे. समुद्रसपाटीपासून उंची सुमारे 700 मीटर आहे. येथूनच गोदावरी नदीचा उगम होतो जो ब्रह्मगिरी पर्वतावर आहे. मंदिर काळ्या दगडात बांधलेले असून त्याची वास्तुकला नागर शैलीतील आहे. पावसाळ्यात म्हणजे श्रावणात येथील निसर्ग एकदम हिरवागार आणि धुक्याने भरलेला असतो, अगदी स्वर्गासारखा वाटतो.
येथे राहण्याची उत्तम सोय आहे.
- मंदिराचे भक्त निवास: गर्दी कमी असताना स्वस्तात रूम मिळतात.
- MTDC रिसॉर्ट: मंदिरापासून जवळच आहे.
- खाजगी हॉटेल / लॉज: 800 रुपयांपासून ते 4000 रुपयांपर्यंत भरपूर हॉटेल्स आहेत. श्रावणात आणि सोमवारी आधीच ऑनलाइन बुकिंग करा.
- जेवणासाठी मंदिराच्या आसपास अनेक खानावळी आहेत जिथे चांगली महाराष्ट्रीयन थाळी मिळते.
श्रावणात दर सोमवारी प्रचंड गर्दी असते. दर्शनाला 4-5 तास लागू शकतात. शक्यतो पहाटे 5 वाजताच्या काकड आरतीला जा, तेव्हा गर्दी कमी असते. VIP दर्शन पास सध्या बंद आहे, सर्वांना एकाच रांगेतून जावे लागते. मोबाईल, बेल्ट, चामड्याच्या वस्तू मंदिरात नेण्यास मनाई आहे, बाहेर लॉकरची सोय आहे.