श्रावण महिना म्हणजे भोळ्या भक्तांसाठी शिवभक्तीचा काळ. या पवित्र महिन्यात देशभरातील 12 ज्योतिर्लिंगांच्या दर्शनाला विशेष महत्त्व आहे. यापैकी पहिले ज्योतिर्लिंग म्हणजे गुजरातमधील सोमनाथ मंदिर. समुद्रकिनारी वसलेले हे मंदिर श्रद्धा, इतिहास आणि चमत्कार यांचा संगम आहे.
पुराणांनुसार चंद्रदेवाने दक्ष प्रजापतीच्या 27 कन्यांशी विवाह केला होता. पण त्याचा ओढा फक्त रोहिणीकडे होता. यामुळे रागावलेल्या दक्षाने चंद्राला क्षय होण्याचा शाप दिला. शापमुक्तीसाठी चंद्रदेवाने प्रभास क्षेत्रात कठोर तपश्चर्या केली आणि येथेच शिवलिंगाची स्थापना करून पूजा केली. शिवशंकर प्रसन्न होऊन प्रकट झाले आणि त्यांनी चंद्राला शापातून मुक्त केले. म्हणून याला "सोमनाथ" म्हणजे "चंद्राचा स्वामी" असे नाव पडले. मान्यता आहे की, येथे पूजल्याने क्षय रोग, मानसिक ताण आणि ग्रहदोष दूर होतात.
सोमनाथ मंदिराचा इतिहास हजारो वर्षांचा आहे. मुस्लिम आक्रमणांमुळे हे मंदिर 16 वेळा पाडण्यात आले आणि प्रत्येक वेळी हिंदू राजांनी ते पुन्हा उभारले. स्वातंत्र्यानंतर सरदार वल्लभाई पटेल यांच्या प्रयत्नांनी सध्याचे भव्य मंदिर 1951 मध्ये पुन्हा बांधण्यात आले. मंदिराच्या आवारात "बाण स्तंभ" आहे जो सांगतो की, येथून थेट दक्षिण ध्रुवापर्यंत कोणतीही जमीन नाही. समुद्राच्या लाटा आणि मंदिराचा सुवर्ण कळस पाहून मन प्रसन्न होते.
पुण्याहून सोमनाथला जाणे अगदी सोपे आहे.
1. विमानाने: पुण्याहून थेट सोमनाथला विमान नाही. आधी अहमदाबाद किंवा राजकोटला फ्लाइट घ्या. तिथून सोमनाथ 7 ते 8 तासांनी रस्त्याने पोहोचता येते. सर्वात जवळचा विमानतळ दिऊ आहे जो 90 किमीवर आहे.
2. ट्रेनने: पुण्याहून थेट सोमनाथला ट्रेन उपलब्ध आहे. पुणे - वेरावळ एक्सप्रेस आणि इतर जोडणाऱ्या गाड्या आहेत. प्रवासाला सुमारे 24 ते 26 तास लागतात. सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन "वेरावळ" आहे जे मंदिरापासून फक्त 7 किमीवर आहे.
3. बसने: पुण्याहून अहमदाबाद, राजकोट किंवा वेरावळसाठी ST आणि खाजगी व्हॉल्वो बस मिळतात. तिथून सोमनाथसाठी दर तासाला बस आहे. रस्त्याने प्रवास सुमारे 20 तासांचा आहे.
मंदिर ट्रस्टतर्फे यात्रेकरूंसाठी स्वस्त आणि स्वच्छ धर्मशाळा, गेस्ट हाऊस उपलब्ध आहेत. लीलावती अतिथीगृह, महर्षि महेश योगी अतिथीगृह यांसारखे पर्याय आहेत. ऑनलाईन बुकिंग करता येते. मंदिर परिसरात आणि वेरावळमध्ये गुजराती थाळी, फरसाण आणि इतर शाकाहारी जेवणाची चांगली व्यवस्था आहे. समुद्रकिनाऱ्यावरील हॉटेल्समध्येही राहण्याची सोय होते.
सकाळी 6 ते रात्री 10 पर्यंत मंदिर खुले असते. दररोज संध्याकाळी 7:45 ला "साउंड अँड लाईट शो" होतो ज्यात सोमनाथचा इतिहास दाखवला जातो. मोबाईल आणि कॅमेरा मंदिरात नेण्यास मनाई आहे. श्रावणात गर्दी जास्त असते त्यामुळे 2-3 दिवस आधी दर्शनाची पास बुक करा.
श्रावणात सोमनाथच्या दर्शनाने मनाला शांती आणि नवचैतन्य मिळते. पहिल्या ज्योतिर्लिंगाच्या दर्शनाने 12 ज्योतिर्लिंगांचे फळ मिळते अशी श्रद्धा आहे. यंदा श्रावणात नक्की नियोजन करा. गर्दी टाळण्यासाठी आठवड्याच्या मध्यावर जाणे उत्तम.