९ ऑगस्ट 'जागतिक आदिवासी दिन': निसर्गपूजक आदिवासी संस्कृतीचा अनोखा वारसा
९ ऑगस्ट हा दिवस संपूर्ण जगभरात 'जागतिक आदिवासी दिन' (World Trible Day) म्हणून अत्यंत उत्साहात आणि अभिमानाने साजरा केला जातो. जंगलात राहून, निसर्गाला आपला सोबती आणि देव मानणाऱ्या आदिवासी बांधवांच्या समृद्ध संस्कृतीचा, परंपरांचा आणि त्यांच्या हक्कांचा सन्मान करण्यासाठी हा दिवस ओळखला जातो.
संयुक्त राष्ट्रसंघाने (UN) ९ ऑगस्ट १९९४ रोजी पहिल्यांदा जागतिक आदिवासी दिन साजरा करण्याची घोषणा केली. आदिवासी समुदायांचे अधिकार सुरक्षित राहावेत, त्यांच्या भाषा, संस्कृती आणि जीवनशैलीचे जतन व्हावे तसेच९ ऑगस्ट 'जागतिक आदिवासी दिन': निसर्गपूजक आदिवासी संस्कृतीचा अनोखा वारसा
९ ऑगस्ट हा दिवस संपूर्ण जगभरात 'जागतिक आदिवासी दिन' (World Indigenous Day) म्हणून अत्यंत उत्साहात आणि अभिमानाने साजरा केला जातो. जंगलात राहून, निसर्गाला आपला सोबती आणि देव मानणाऱ्या आदिवासी बांधवांच्या समृद्ध संस्कृतीचा, परंपरांचा आणि त्यांच्या हक्कांचा सन्मान करण्यासाठी हा दिवस ओळखला जातो.
संयुक्त राष्ट्रसंघाने (UN) ९ ऑगस्ट १९९४ रोजी पहिल्यांदा जागतिक आदिवासी दिन साजरा करण्याची घोषणा केली. आदिवासी समुदायांचे अधिकार सुरक्षित राहावेत, त्यांच्या भाषा, संस्कृती आणि जीवनशैलीचे जतन व्हावे तसेच त्यांच्यावरील अन्याय दूर व्हावा, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. भारतात आणि जगभरात हा दिवस विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणावर पाळला जातो.
निसर्गपूजक आदिवासी संस्कृतीची खास वैशिष्ट्ये
निसर्गाची पूजा: आदिवासी समाज हा निसर्गाला कधीही विसरत नाही. झाडे, नद्या, डोंगर, सूर्य आणि भूमी यांना ते देव मानतात. 'झाडे जगवा, जीवन वाचवा' हा विचार ते पिढ्यानपिढ्या पाळत आले आहेत.
पारंपरिक कला आणि संगीत: महाराष्ट्रातील 'वारली चित्रकला' संपूर्ण जगभरात प्रसिद्ध आहे. तसेच, तारपा नृत्य, गोंड कला आणि ढोल-बाजा यांसारख्या लोककला या संस्कृतीचा मुख्य प्राण आहेत.
औषधी वनस्पतींचे ज्ञान: जंगलात कोणती औषधी वनस्पती कोणत्या आजारावर गुणकारी आहे, याचे अफाट ज्ञान आदिवासी वैद्यांकडे असते. त्यांची ही पारंपरिक वैद्यकीय पद्धत अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.
समतावादी समाज: आदिवासी समाजात जातपात किंवा उच्च-नीच असा भेदभाव नसतो. सर्वजण एकमेकांना आदराने वागवतात आणि मिळूनमिसळून राहतात.
भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात आदिवासी वीरांचे बलिदान कधीही विसरता येणार नाही. भगवान बिरसा मुंडा, टंट्या भिल्ल, कोमराम भीम आणि राणी गायलियन्यू यांसारख्या शूर योद्ध्यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध लढा दिला आणि आपल्या जल, जमीन व जंगलाचे रक्षण केले.
आजच्या आधुनिक युगात विकासाच्या नावाखाली जंगलांची होणारी कत्तल आणि औद्योगिकीकरणामुळे आदिवासी संस्कृतीसमोर मोठे संकट उभे ठाकले आहे. त्यांच्या हक्कांचे रक्षण करणे आणि त्यांच्या संस्कृतीला जपणे ही आपल्या सर्वांची जबाबदारी आहे.
आदिवासी संस्कृती ही केवळ एका समाजाची नसून संपूर्ण मानवजातीच्या अस्तित्वाचा पाया आहे. चला, या जागतिक आदिवासीदिनी निसर्गाशी एकरूप झालेल्या या समृद्ध संस्कृतीचा सन्मान करूया आणि त्यांचे रक्षण करण्याचा संकल्प करूया! त्यांच्यावरील अन्याय दूर व्हावा, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. भारतात आणि जगभरात हा दिवस विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणावर पाळला जातो.
निसर्गपूजक आदिवासी संस्कृतीची खास वैशिष्ट्ये
निसर्गाची पूजा: आदिवासी समाज हा निसर्गाला कधीही विसरत नाही. झाडे, नद्या, डोंगर, सूर्य आणि भूमी यांना ते देव मानतात. 'झाडे जगवा, जीवन वाचवा' हा विचार ते पिढ्यानपिढ्या पाळत आले आहेत.
पारंपरिक कला आणि संगीत: महाराष्ट्रातील 'वारली चित्रकला' संपूर्ण जगभरात प्रसिद्ध आहे. तसेच, तारपा नृत्य, गोंड कला आणि ढोल-बाजा यांसारख्या लोककला या संस्कृतीचा मुख्य प्राण आहेत.
औषधी वनस्पतींचे ज्ञान: जंगलात कोणती औषधी वनस्पती कोणत्या आजारावर गुणकारी आहे, याचे अफाट ज्ञान आदिवासी वैद्यांकडे असते. त्यांची ही पारंपरिक वैद्यकीय पद्धत अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.
समतावादी समाज: आदिवासी समाजात जातपात किंवा उच्च-नीच असा भेदभाव नसतो. सर्वजण एकमेकांना आदराने वागवतात आणि मिळूनमिसळून राहतात.
भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात आदिवासी वीरांचे बलिदान कधीही विसरता येणार नाही. भगवान बिरसा मुंडा, टंट्या भिल्ल, कोमराम भीम आणि राणी गायलियन्यू यांसारख्या शूर योद्ध्यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध लढा दिला आणि आपल्या जल, जमीन व जंगलाचे रक्षण केले.
आजच्या आधुनिक युगात विकासाच्या नावाखाली जंगलांची होणारी कत्तल आणि औद्योगिकीकरणामुळे आदिवासी संस्कृतीसमोर मोठे संकट उभे ठाकले आहे. त्यांच्या हक्कांचे रक्षण करणे आणि त्यांच्या संस्कृतीला जपणे ही आपल्या सर्वांची जबाबदारी आहे.
आदिवासी संस्कृती ही केवळ एका समाजाची नसून संपूर्ण मानवजातीच्या अस्तित्वाचा पाया आहे. चला, या जागतिक आदिवासीदिनी निसर्गाशी एकरूप झालेल्या या समृद्ध संस्कृतीचा सन्मान करूया आणि त्यांचे रक्षण करण्याचा संकल्प करूया!