आयुर्वेदात कडूनिंबाला "सर्व रोगांवरील औषध" असे म्हटले जाते. प्राचीन काळापासून हे झाड औषध म्हणून वापरले जात आहे. चवीला अत्यंत कडू असले तरी रक्तशुद्धीपासून ते त्वचा आणि केसांच्या आरोग्यापर्यंत कडूनिंबाचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. उन्हाळ्यात तसेच वर्षभर घरगुती उपचारांसाठी याचा वापर सहज करता येतो.
रक्तशुद्धी : त्वचेवरील मुरुम, फोड आणि डागांसाठी कडूनिंबाच्या पानांचा काढा प्यावा. याने रक्त शुद्ध होते.
मुरुम आणि डाग : चेहऱ्यावर मुरुम असतील तर कडूनिंबाचे तेल लावा. पानं बारीक करून दही आणि मुल्तानी मातीत मिसळून पॅक लावल्यास जुने डागही जातात.
केसांच्या समस्या : उवा, कोंडा, टक्कल आणि अकाली केस पांढरे होण्यासाठी कडूनिंबाचे तेल लावावे. केस पिकत असतील तर कडूनिंब आणि बोराची पाने उकळून त्या पाण्याने केस धुतल्यास 1 महिन्यात फरक दिसतो.
पोट साफ होण्यासाठी : निंबोळ्या खाल्ल्याने पोट साफ होते आणि भूक वाढते. उलटी, पित्तासाठी कडूनिंबाची साल, सुंठ आणि मिरेपूड पाण्यासोबत घ्यावी.
कडूनिंबाचा काढा पिल्याने पोटातील जंत मरतात.
ताप आणि टायफॉइड : 20-25 कडूनिंबाची पाने + 20-25 काळी मिरी एकत्र अर्धा लिटर पाण्यात उकळून 4 भाग करून 2 दिवस सकाळ-संध्याकाळ घ्यावे.
दातांसाठी : बबूल आणि कडूनिंबाच्या काडीने दात घासल्यास दात मजबूत होतात. जळलेली सुपारी, बदामाचे साल, खडू, बेहडा, मिरे, लवंग आणि पुदिन्याचे घरगुती मंजनही दातांच्या सर्व समस्यांसाठी उपयुक्त आहे.
कान-डोळ्यांसाठी : कान दुखत असेल किंवा पू येत असेल तर कडूनिंबाचे तेल मधात मिसळून लावावे. कानात किडा गेल्यास कोमट रस + चिमूटभर मीठ टाकावे.
हृदय आणि इतर आजार : हृदयरोगाचा धोका टाळण्यासाठी कडूनिंबाच्या तेलाचे सेवन सांगितले जाते. कुष्ठरोगावरही कडूनिंब उपयुक्त आहे.
सर्दी-खोकला : पानांचा रस मधात मिसळून चाटल्याने घशाची खवखव कमी होते.
कडूनिंबाच्या तेलात फॅटी अॅसिड आणि व्हिटॅमिन ई असते. त्यामुळे ते त्वचेत सहज मुरते आणि त्वचेची लवचिकता टिकवून ठेवते. लहान मुलांना 5 थेंब आणि मोठ्यांना 8 थेंब पाण्यात मिसळून घेता येते.
महत्वाचे : कडूनिंब हे नैसर्गिक औषध असले तरी कोणताही घरगुती उपचार सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा किंवा आयुर्वेदतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. गर्भवती महिला आणि लहान मुलांनी विशेष काळजी घ्यावी.