भारत आणि नेपाळ दरम्यान प्रवास करणाऱ्या नागरिकांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी आहे. नेपाळने आता भारतात प्रवास करण्यासाठी आपल्या बायोमेट्रिक-आधारित 'राष्ट्रीय ओळखपत्राला' (National ID Card - NID) अधिकृत दस्तऐवज म्हणून मान्यता देण्याची मागणी भारत सरकारकडे केली आहे. जर नवी दिल्लीने या प्रस्तावाला मंजुरी दिली, तर नेपाळी नागरिकांसाठी पासपोर्ट आणि नागरिकत्व प्रमाणपत्रासोबतच हे ओळखपत्रही प्रवासासाठी वैध मानले जाईल. सध्याच्या नियमांनुसार, नेपाळी नागरिकांना भारतात (विशेषतः हवाई मार्गाने) प्रवास करताना इमिग्रेशन क्लिअरन्ससाठी नागरिकत्व प्रमाणपत्र किंवा पासपोर्ट दाखवणे अनिवार्य आहे. नेपाळच्या या नवीन प्रस्तावाला भारताने हिरवा सिग्नल दिल्यास, नेपाळी नागरिकांकडे प्रवासासाठी 'राष्ट्रीय ओळखपत्र' (NID) हा एक तिसरा आणि अत्यंत सुरक्षित पर्याय उपलब्ध होईल. यामुळे दोन्ही देशांमधील प्रवाशांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
सध्याचे भारत-नेपाळ प्रवासाचे नियम काय आहेत?
नेपाळने २०१८ मध्ये राष्ट्रीय ओळखपत्र (NID) प्रकल्प सुरू केला आहे. हे कार्ड पूर्णपणे डिजिटल आणि बायोमेट्रिक-आधारित आहे. नेपाळ सरकारच्या मते, या कार्डला मान्यता मिळाल्यामुळे सीमा सुरक्षा मानके अधिक मजबूत होतील आणि प्रवाशांची पडताळणी (Verification) प्रक्रिया देखील अत्यंत सुलभ होईल. नेपाळमध्ये विविध सरकारी सेवा आणि बँकिंग व्यवहारांसाठी हे कार्ड आधीच अनिवार्य करण्यात आले आहे. नेपाळ सरकारची दीर्घकालीन योजना ही पारंपारिक कागदी नागरिकत्व प्रमाणपत्रांऐवजी अधिक सुरक्षित आणि आधुनिक बायोमेट्रिक-आधारित ओळख प्रणालीकडे वळण्याची आहे. सार्वजनिक प्रशासनाचे डिजिटायझेशन करण्याच्या उद्देशाने हे पाऊल उचलले जात आहे. भारताकडून या प्रस्तावाला मंजुरी मिळाल्यास दोन्ही देशांमधील डिजिटल समन्वय आणि सीमा व्यवस्थापन अधिक मजबूत होईल.